Ενημέρωση Σεπτεμβρίου 2026 — με βάση τη μελέτη STAREE, που παρουσιάστηκε στο Συνέδριο της Ευρωπαϊκής Καρδιολογικής Εταιρείας και δημοσιεύθηκε στο New England Journal of Medicine.
Πρέπει κάποιος στα 75 του, που δεν έχει πάθει ποτέ έμφραγμα ή εγκεφαλικό, να πάρει στατίνη; Η ερώτηση ακούγεται καθημερινά στο ιατρείο, και μέχρι σήμερα η απάντηση ήταν λιγότερο σαφής απ’ όσο θα περίμενε κανείς.
Βλ. Στατίνες: πότε χρειάζονται & ποιοι είναι οι στόχοι LDL
Ο λόγος είναι απλός: οι μεγάλες μελέτες που καθόρισαν τη χρήση των στατινών περιλάμβαναν ελάχιστους ανθρώπους άνω των 75 ετών. Οι κατευθυντήριες οδηγίες, χωρίς δεδομένα, απέφευγαν τις ισχυρές συστάσεις για αυτή την ηλικία.
Η μελέτη STAREE σχεδιάστηκε ακριβώς γι’ αυτό το κενό.
Τι ακριβώς εξέτασε η STAREE
Συμμετείχαν 9.971 άτομα μέσης ηλικίας 75 ετών, από τα οποία το 51,9% γυναίκες. Κανένας δεν είχε ιστορικό καρδιαγγειακής νόσου, σακχαρώδη διαβήτη ή άνοια.
Οι συμμετέχοντες χωρίστηκαν τυχαία σε δύο ομάδες:
- 4.984 έλαβαν ατορβαστατίνη 40 mg μία φορά την ημέρα
- 4.987 έλαβαν εικονικό φάρμακο (placebo)
Η παρακολούθηση διήρκεσε κατά μέσο όρο έξι χρόνια.
Η μελέτη είχε δύο ξεχωριστά ερωτήματα. Το πρώτο ήταν αν η στατίνη μειώνει τα καρδιαγγειακά συμβάντα — καρδιαγγειακό θάνατο, έμφραγμα, εγκεφαλικό, ή ανάγκη επαναγγείωσης (αγγειοπλαστική ή bypass). Το δεύτερο ήταν αν παρατείνει τη ζωή χωρίς αναπηρία, δηλαδή χωρίς άνοια και χωρίς μόνιμη σοβαρή σωματική ανικανότητα.
Το κύριο εύρημα: 30% λιγότερα καρδιαγγειακά συμβάντα
Καρδιαγγειακό συμβάν εμφάνισαν 297 άτομα στην ομάδα της στατίνης έναντι 412 στην ομάδα του εικονικού φαρμάκου.
Σε αριθμούς: σχετικός κίνδυνος 0,70 (95% διάστημα εμπιστοσύνης 0,61–0,82), δηλαδή μείωση 30%, με ισχυρή στατιστική σημαντικότητα.
Παράλληλα, η LDL χοληστερόλη («κακή» χοληστερόλη) μειώθηκε κατά 30% — ποσοστό που συμβαδίζει απόλυτα με το μέγεθος του καρδιαγγειακού οφέλους.
Τι σημαίνει «30%» στην πράξη
Το ποσοστό από μόνο του δεν λέει πολλά σε έναν ασθενή. Ο πιο χρήσιμος αριθμός είναι άλλος: χρειάζεται να λάβουν στατίνη 37 άτομα για έξι χρόνια ώστε να αποφευχθεί ένα σοβαρό καρδιαγγειακό συμβάν.
Αυτό είναι το πραγματικό μέγεθος του οφέλους. Δεν είναι αμελητέο — αλλά ούτε σημαίνει ότι κάθε άνθρωπος που παίρνει στατίνη γλιτώνει ένα έμφραγμα.
Τι δεν έδειξε η μελέτη
Στο δεύτερο ερώτημα — τη ζωή χωρίς αναπηρία — δεν προέκυψε διαφορά. Τα σχετικά συμβάντα ήταν 637 στην ομάδα της στατίνης και 676 στην ομάδα του εικονικού φαρμάκου, με το διάστημα εμπιστοσύνης να περιλαμβάνει τη μονάδα.
Μια πιθανή εξήγηση είναι ότι σε αυτή την ηλικία πολλοί θάνατοι και πολλές αναπηρίες οφείλονται σε αίτια που δεν σχετίζονται με την καρδιά, οπότε το καρδιαγγειακό όφελος «χάνεται» μέσα στο σύνολο.
Αυτό όμως το εύρημα έχει και μια δεύτερη, καθησυχαστική ανάγνωση. Αν οι στατίνες προκαλούσαν τη γνωστική επιβάρυνση που τους αποδίδεται συχνά, θα φαινόταν ακριβώς εδώ — ως περισσότερη αναπηρία ή περισσότερη άνοια στην ομάδα της στατίνης. Δεν φάνηκε. Η συχνότητα άνοιας ήταν ίδια στις δύο ομάδες.
Ασφάλεια: τι παρατηρήθηκε
Στην ομάδα της ατορβαστατίνης καταγράφηκαν συχνότερα:
- μυοσκελετικές ενοχλήσεις
- ηπατοχολικές διαταραχές (διαταραχές ήπατος και χοληφόρων)
- περιστατικά σακχαρώδη διαβήτη
Οι ερευνητές τονίζουν ωστόσο ότι τα σοβαρότερα από αυτά τα συμβάντα ήταν σπάνια. Το εύρημα για τον διαβήτη είναι γνωστό από παλαιότερες μελέτες και δεν αναιρεί το καρδιαγγειακό όφελος, αλλά αξίζει η παρακολούθηση του σακχάρου.
Βλ. Δεν ανέχεστε τις στατίνες;
Τι λένε σήμερα οι οδηγίες — και θα αλλάξουν;
Για να καταλάβει κανείς γιατί αυτή η μελέτη θεωρήθηκε είδηση, αξίζει να δει πού στέκονται σήμερα οι κατευθυντήριες οδηγίες.
Η αμερικανική USPSTF, στη σύσταση του 2022 που παραμένει σε ισχύ, συστήνει στατίνη για άτομα 40–75 ετών με 10ετή καρδιαγγειακό κίνδυνο ≥10%. Για τους άνω των 76 ετών όμως καταλήγει σε Grade I — ανεπαρκή δεδομένα: δηλώνει ρητά ότι δεν μπορεί να συστήσει ούτε υπέρ ούτε κατά.
Οι ευρωπαϊκές οδηγίες ESC/EAS για τις δυσλιπιδαιμίες δίνουν, για πρωτογενή πρόληψη άνω των 75 ετών, σύσταση Class IIb — «μπορεί να εξεταστεί». Είναι η ασθενέστερη βαθμίδα θετικής σύστασης, σε αντίθεση με τη Class I που ισχύει για νεότερους ανάλογα με τον κίνδυνο.
Οι αμερικανικές ACC/AHA καταλήγουν στο ίδιο σημείο: για τους άνω των 75 σε πρωτογενή πρόληψη, η στατίνη «μπορεί να είναι εύλογη» μετά από συζήτηση κινδύνου–οφέλους μεταξύ ιατρού και ασθενούς.
Και οι τρεις, δηλαδή, καταλήγουν στο ίδιο συμπέρασμα — και για τον ίδιο λόγο, που δηλώνεται ρητά: έλλειψη δεδομένων, όχι απόδειξη αναποτελεσματικότητας.
Θα αλλάξει η STAREE τη γραμμή των οδηγιών;
Ο σχολιαστής της μελέτης στο συνέδριο ήταν κατηγορηματικός: η μεγάλη ηλικία δεν πρέπει πλέον να χρησιμοποιείται ως λόγος για να μη χορηγηθεί στατίνη σε πρωτογενή πρόληψη, και οι εθνικές και διεθνείς οδηγίες πρέπει να προσαρμοστούν αναλόγως.
Υπάρχουν βάσιμοι λόγοι να περιμένει κανείς ότι αυτό θα συμβεί. Η STAREE είναι η πρώτη τυχαιοποιημένη μελέτη σχεδιασμένη ειδικά για αυτόν τον πληθυσμό, με σχεδόν 10.000 συμμετέχοντες και έξι χρόνια παρακολούθησης. Απαντά ακριβώς στο ερώτημα που οι οδηγίες δήλωναν ότι δεν μπορούσαν να απαντήσουν. Και δεν έδειξε μόνο όφελος — έδειξε και ασφάλεια, σε ένα σημείο (η άνοια) όπου υπήρχε διάχυτη ανησυχία.
Υπάρχουν όμως και λόγοι μετριοπάθειας. Οι οδηγίες δεν αλλάζουν με μία μελέτη από τη μια μέρα στην άλλη· ενσωματώνονται στον επόμενο κύκλο αναθεώρησης. Το ευρωπαϊκό focused update του 2025 μόλις κυκλοφόρησε και δεν άγγιξε το ερώτημα της πρωτογενούς πρόληψης στους ηλικιωμένους — άρα η επόμενη ευκαιρία είναι σε βάθος χρόνου. Επιπλέον, το γεγονός ότι δεν παρατάθηκε η ζωή χωρίς αναπηρία θα βαρύνει στη συζήτηση: κάποιοι θα το ερμηνεύσουν ως ένδειξη ότι το όφελος, αν και υπαρκτό, έχει περιορισμένη σημασία στα πολύ προχωρημένα έτη.
Το πιθανότερο σενάριο είναι ότι η σύσταση για την ηλικιακή αυτή ομάδα θα ενισχυθεί — από «μπορεί να εξεταστεί» προς κάτι πιο κατηγορηματικό — χωρίς όμως να γίνει καθολική. Δηλαδή θα πάψει η ηλικία να είναι εμπόδιο, αλλά θα παραμείνει η απαίτηση εξατομίκευσης.
Στην πράξη, πάντως, ένα πράγμα άλλαξε ήδη από τη στιγμή της δημοσίευσης: το επιχείρημα «δεν υπάρχουν δεδομένα για την ηλικία σου» έπαψε να ισχύει.
Σημαίνει ότι κάθε άνθρωπος άνω των 70 πρέπει να πάρει στατίνη;
Όχι. Και αυτό το τόνισε ρητά ο ίδιος σχολιαστής.
Η απόφαση παραμένει εξατομικευμένη και σταθμίζει:
- το προσδόκιμο επιβίωσης
- τους υπόλοιπους παράγοντες κινδύνου
- το συνολικό φορτίο φαρμάκων που ήδη λαμβάνει ο ασθενής
- και — όχι τελευταίο — τις προτεραιότητες του ίδιου του ανθρώπου
Τι να συζητήσετε με τον γιατρό σας
Αν είστε άνω των 70 και δεν έχετε ιστορικό καρδιαγγειακής νόσου, τα εύλογα ερωτήματα είναι:
- Ποιος είναι ο δικός μου συνολικός καρδιαγγειακός κίνδυνος;
- Πόσα φάρμακα παίρνω ήδη και τι επιπλέον σημαίνει ένα ακόμη;
- Ποια είναι η τιμή της LDL μου και ποιος ο στόχος για εμένα;
- Πώς θα παρακολουθούμε ήπαρ, μύες και σάκχαρο;
Αν ήδη λαμβάνετε στατίνη, η μελέτη δεν δίνει κανέναν λόγο να τη διακόψετε λόγω ηλικίας. Καμία αλλαγή αγωγής δεν γίνεται χωρίς συνεννόηση με τον θεράποντα ιατρό.
Συχνές Ερωτήσεις
Είμαι 78 και υγιής. Πρέπει να ξεκινήσω στατίνη;
Δεν υπάρχει αυτόματη απάντηση. Η STAREE δείχνει ότι το όφελος υπάρχει και σε αυτή την ηλικία, και ότι η ηλικία δεν είναι από μόνη της λόγος αποφυγής. Η απόφαση όμως εξαρτάται από τον συνολικό σας κίνδυνο, τα υπόλοιπα φάρμακα και το προσδόκιμο επιβίωσης. Είναι συζήτηση με τον γιατρό σας, όχι κανόνας.
Οι στατίνες προκαλούν άνοια ή απώλεια μνήμης;
Η STAREE εξέτασε ειδικά αυτό το ερώτημα σε σχεδόν 10.000 ηλικιωμένους επί έξι χρόνια. Η συχνότητα άνοιας ήταν ίδια στις δύο ομάδες. Είναι από τα ισχυρότερα δεδομένα που υπάρχουν σε αυτό το θέμα.
Οι σημερινές οδηγίες τι λένε για την ηλικία μου;
Για τους άνω των 75–76 ετών σε πρωτογενή πρόληψη, οι μεγάλες οδηγίες δίνουν σήμερα είτε ασθενή σύσταση («μπορεί να εξεταστεί») είτε δηλώνουν ανεπαρκή δεδομένα. Η STAREE καλύπτει ακριβώς αυτό το κενό και αναμένεται να οδηγήσει σε αναθεώρηση στον επόμενο κύκλο.
Τι σημαίνει ότι δεν παρατάθηκε η ζωή χωρίς αναπηρία;
Σημαίνει ότι η στατίνη μείωσε τα εμφράγματα και τα εγκεφαλικά, αλλά δεν μετέβαλε συνολικά τον χρόνο που κάποιος ζει χωρίς άνοια ή σοβαρή σωματική ανικανότητα. Σε αυτή την ηλικία, η αναπηρία προκύπτει από πολλές αιτίες πέρα από την καρδιά.
Παίρνω ήδη στατίνη και έγινα 80. Να τη σταματήσω;
Όχι με βάση την ηλικία. Η μελέτη δεν υποστηρίζει διακοπή. Κάθε αλλαγή αγωγής γίνεται μόνο μετά από ιατρική αξιολόγηση.
Πόσο ισχυρή είναι η τεκμηρίωση;
Πρόκειται για μεγάλη, τυχαιοποιημένη, ελεγχόμενη με εικονικό φάρμακο μελέτη σχεδιασμένη ειδικά για ηλικιωμένους — την πρώτη του είδους της. Το κύριο καρδιαγγειακό εύρημα είναι στατιστικά ισχυρό και συμβατό με τη μείωση της LDL.
Το άρθρο επιμελήθηκε ο Ηρακλής Αβραμόπουλος
Παθολόγος – Διευθυντής Παθολογικής Κλινικής, ΥΓΕΙΑ
Ιατρείο Νεαπόλεως 9, 15123 Μαρούσι,
τηλ. 2106867060, 6944881577
Βιβλιογραφία
- Zoungas S, et al. Statin Therapy in Older Adults (STAREE). N Engl J Med. 2026; doi:10.1056/NEJMoa2607314.
- Zoungas S, et al. STAREE trial. Hot Line 2. Presented at: European Society of Cardiology Congress; 2026 Aug 28–31; Munich, Germany.
- US Preventive Services Task Force. Statin Use for the Primary Prevention of Cardiovascular Disease in Adults: US Preventive Services Task Force Recommendation Statement. JAMA. 2022;328(8):746–753.
- Mach F, Baigent C, Catapano AL, et al. 2019 ESC/EAS Guidelines for the management of dyslipidaemias. Eur Heart J. 2020;41(1):111–188.
- 2025 Focused Update of the 2019 ESC/EAS Guidelines for the management of dyslipidaemias. Eur Heart J. 2025;46(42):4359.
- Grundy SM, Stone NJ, Bailey AL, et al. 2018 AHA/ACC/AACVPR/AAPA/ABC/ACPM/ADA/AGS/APhA/ASPC/NLA/PCNA Guideline on the Management of Blood Cholesterol. Circulation. 2019;139(25):e1082–e1143.
