Η σεμαγλουτίδη και τα υπόλοιπα φάρμακα της κατηγορίας των αγωνιστών του υποδοχέα GLP-1 έχουν συνδεθεί τα τελευταία χρόνια με ένα απρόσμενο εύρημα: φαίνεται ότι μπορεί να μειώνουν όχι μόνο την όρεξη για φαγητό, αλλά και την επιθυμία για αλκοόλ.
Μέχρι πρόσφατα, οι σχετικές ενδείξεις προέρχονταν κυρίως από προκλινικές μελέτες, αναδρομικές μελέτες παρατήρησης και αναφορές ασθενών. Μια μικρή, αλλά προσεκτικά σχεδιασμένη τυχαιοποιημένη κλινική μελέτη προσθέτει τώρα τα πρώτα ελεγχόμενα κλινικά δεδομένα για την επίδραση της σεμαγλουτίδης σε άτομα με διαταραχή χρήσης αλκοόλ.
Τα αποτελέσματα είναι ενδιαφέροντα, αλλά χρειάζονται προσεκτική ερμηνεία: η σεμαγλουτίδη δεν αποτελεί σήμερα εγκεκριμένη θεραπεία για τη διαταραχή χρήσης αλκοόλ.
Τι Είναι η Διαταραχή Χρήσης Αλκοόλ
Η διαταραχή χρήσης αλκοόλ (alcohol use disorder, AUD) είναι μια ιατρική κατάσταση κατά την οποία η κατανάλωση αλκοόλ γίνεται προβληματική και μπορεί να χαρακτηρίζεται από δυσκολία ελέγχου της ποσότητας ή της συχνότητας κατανάλωσης, έντονη επιθυμία για αλκοόλ, ανάπτυξη ανοχής ή συμπτωμάτων στέρησης και συνέχιση της χρήσης παρά τις αρνητικές συνέπειες.
Δεν αφορά μόνο τις πολύ βαριές μορφές εξάρτησης. Η διαταραχή μπορεί να είναι ήπια, μέτρια ή σοβαρή, ανάλογα με τον αριθμό των διαγνωστικών κριτηρίων που πληρούνται.
Παρότι υπάρχουν αποτελεσματικές ψυχοκοινωνικές και φαρμακευτικές παρεμβάσεις, μόνο ένα μικρό ποσοστό των ανθρώπων που θα μπορούσαν να ωφεληθούν λαμβάνει ειδική φαρμακευτική θεραπεία. Μεταξύ των καθιερωμένων φαρμακευτικών επιλογών περιλαμβάνονται η ναλτρεξόνη, η ακαμπροσάτη και η δισουλφιράμη.
Η ανάγκη για πρόσθετες, αποτελεσματικές και καλά ανεκτές θεραπευτικές επιλογές εξηγεί το αυξανόμενο ερευνητικό ενδιαφέρον για τους αγωνιστές GLP-1.
Πώς θα Μπορούσαν να Δρουν τα GLP-1 στον Εγκέφαλο;
Οι αγωνιστές GLP-1 είναι γνωστοί κυρίως για τη δράση τους στη ρύθμιση της γλυκόζης, της όρεξης και του σωματικού βάρους. Ωστόσο, υποδοχείς GLP-1 υπάρχουν και στο κεντρικό νευρικό σύστημα, σε περιοχές που συμμετέχουν στη ρύθμιση της ανταμοιβής, της κινητοποίησης και της συμπεριφοράς που σχετίζεται με την αναζήτηση τροφής ή άλλων ενισχυτικών ερεθισμάτων.
Προκλινικές μελέτες έχουν δείξει ότι η ενεργοποίηση του συστήματος GLP-1 μπορεί να μειώσει την κατανάλωση αλκοόλ και συμπεριφορές αναζήτησής του. Τα ευρήματα αυτά δημιούργησαν την υπόθεση ότι οι αγωνιστές GLP-1 μπορεί να επηρεάζουν νευρωνικά κυκλώματα που συμμετέχουν στην ανταμοιβή και στην ενίσχυση της κατανάλωσης αλκοόλ.
Ο ακριβής μηχανισμός στον άνθρωπο, ωστόσο, δεν έχει ακόμη αποσαφηνιστεί. Πιθανότατα δεν πρόκειται για μία απλή επίδραση σε έναν μόνο νευροδιαβιβαστή ή σε ένα μοναδικό «κέντρο ανταμοιβής», αλλά για αλληλεπίδραση πολλών κεντρικών και περιφερικών μηχανισμών.
Οι αυθόρμητες αναφορές ορισμένων ασθενών ότι κατά τη θεραπεία με GLP-1 μειώνεται το ενδιαφέρον τους για αλκοόλ αποτέλεσαν ένα ενδιαφέρον κλινικό σήμα. Οι αναφορές αυτές, όμως, δεν αποτελούν από μόνες τους απόδειξη θεραπευτικής αποτελεσματικότητας.
Τι Έδειξε η Νέα Τυχαιοποιημένη Μελέτη
Το 2025 δημοσιεύθηκε στο JAMA Psychiatry η πρώτη τυχαιοποιημένη, διπλά τυφλή, ελεγχόμενη με εικονικό φάρμακο κλινική μελέτη που εξέτασε ειδικά τη σεμαγλουτίδη σε άτομα με διαταραχή χρήσης αλκοόλ.
Στη μελέτη συμμετείχαν 48 ενήλικες με διαταραχή χρήσης αλκοόλ, οι οποίοι δεν αναζητούσαν θεραπεία για τη διαταραχή τους. Τυχαιοποιήθηκαν σε εβδομαδιαία υποδόρια σεμαγλουτίδη ή εικονικό φάρμακο και παρακολουθήθηκαν για εννέα εβδομάδες. Οι δόσεις της σεμαγλουτίδης ήταν χαμηλές σε σχέση με εκείνες που χρησιμοποιούνται συνήθως για την αντιμετώπιση της παχυσαρκίας.
Το κύριο καταληκτικό σημείο αξιολογήθηκε με ελεγχόμενη εργαστηριακή δοκιμασία αυτοχορήγησης αλκοόλ, στην οποία οι συμμετέχοντες είχαν τη δυνατότητα να καταναλώσουν το αλκοολούχο ποτό της επιλογής τους.
Μετά τη θεραπεία, όσοι έλαβαν σεμαγλουτίδη κατανάλωσαν σημαντικά μικρότερη ποσότητα αλκοόλ σε αυτή τη δοκιμασία σε σύγκριση με όσους έλαβαν εικονικό φάρμακο. Χαμηλότερη ήταν επίσης η μέγιστη συγκέντρωση αλκοόλ στην εκπνοή.
Τι Συνέβη στην Καθημερινή Κατανάλωση;
Τα αποτελέσματα ήταν περισσότερο σύνθετα.
Η σεμαγλουτίδη δεν μείωσε σημαντικά τον αριθμό των ημερών κατά τις οποίες οι συμμετέχοντες έπιναν, ούτε τη μέση κατανάλωση αλκοόλ ανά ημερολογιακή ημέρα.
Ωστόσο, όσοι έλαβαν σεμαγλουτίδη κατανάλωναν λιγότερα ποτά τις ημέρες που έπιναν, εμφάνισαν μεγαλύτερη μείωση των ημερών βαριάς κατανάλωσης με την πάροδο του χρόνου και ανέφεραν μικρότερη επιθυμία (craving) για αλκοόλ.
Επομένως, το ενδιαφέρον εύρημα δεν είναι ότι η σεμαγλουτίδη έκανε τους συμμετέχοντες να σταματήσουν να πίνουν. Φαίνεται περισσότερο ότι μείωσε την ποσότητα που κατανάλωναν όταν έπιναν και την επιθυμία για αλκοόλ.
Ένα Ενδιαφέρον Εύρημα για το Κάπνισμα
Ένα ακόμη ενδιαφέρον, αλλά διερευνητικό εύρημα αφορούσε το κάπνισμα. Στη μικρή υποομάδα των συμμετεχόντων που κάπνιζαν, η σεμαγλουτίδη συσχετίστηκε με μεγαλύτερη μείωση του αριθμού των τσιγάρων ημερησίως.
Επειδή όμως η ανάλυση αφορούσε μόλις 13 άτομα, το αποτέλεσμα δεν επιτρέπει ασφαλή συμπεράσματα. Ενισχύει πάντως το ερευνητικό ενδιαφέρον για το κατά πόσο οι αγωνιστές GLP-1 μπορεί να επηρεάζουν ευρύτερους μηχανισμούς που σχετίζονται με εξαρτητικές συμπεριφορές.
Είναι η Επίδραση Ειδική για τη Σεμαγλουτίδη;
Το ενδιαφέρον δεν περιορίζεται στη σεμαγλουτίδη. Κλινικά δεδομένα υπάρχουν και για άλλους αγωνιστές GLP-1, αν και τα αποτελέσματα δεν είναι ομοιόμορφα.
Η εξενατίδη δεν μείωσε σημαντικά τις ημέρες βαριάς κατανάλωσης σε τυχαιοποιημένη μελέτη ασθενών με διαταραχή χρήσης αλκοόλ, ενώ για τη ντουλαγλουτίδη έχουν αναφερθεί ενδείξεις μείωσης της κατανάλωσης αλκοόλ.
Για την τιρζεπατίδη, η οποία είναι διπλός αγωνιστής GIP/GLP-1, υπάρχουν παρατηρησιακά δεδομένα σε ανθρώπους που υποδηλώνουν πιθανή μείωση της κατανάλωσης αλκοόλ, καθώς και ενθαρρυντικά προκλινικά ευρήματα. Τα δεδομένα αυτά, όμως, δεν αποδεικνύουν ακόμη θεραπευτική αποτελεσματικότητα στη διαταραχή χρήσης αλκοόλ. Τυχαιοποιημένες κλινικές μελέτες βρίσκονται ήδη σε εξέλιξη, μεταξύ των οποίων μελέτη φάσης II σε άτομα με AUD και υπέρβαρο ή παχυσαρκία.
Επομένως, παραμένει ανοιχτό το ερώτημα αν η πιθανή επίδραση στο αλκοόλ αποτελεί χαρακτηριστικό ολόκληρης της κατηγορίας, αν διαφέρει σημαντικά μεταξύ των επιμέρους φαρμάκων ή αν είναι εντονότερη σε συγκεκριμένες ομάδες ασθενών, όπως εκείνους με παχυσαρκία.
Γιατί Χρειάζεται Προσοχή στην Ερμηνεία
Παρότι τα αποτελέσματα είναι ενθαρρυντικά, πρόκειται για πρώιμη απόδειξη αποτελεσματικότητας και όχι για μελέτη που καθιερώνει μια νέα θεραπεία.
- Η μελέτη ήταν μικρή, με μόλις 48 συμμετέχοντες.
- Η θεραπεία διήρκεσε μόνο εννέα εβδομάδες.
- Οι συμμετέχοντες δεν αναζητούσαν θεραπεία για τη διαταραχή χρήσης αλκοόλ.
- Δεν βελτιώθηκαν όλα τα μέτρα κατανάλωσης αλκοόλ.
- Δεν γνωρίζουμε αν η επίδραση διατηρείται μακροπρόθεσμα.
- Η μελέτη δεν σχεδιάστηκε για να δείξει αν η σεμαγλουτίδη μειώνει τις υποτροπές, τις επιπλοκές της AUD ή τη θνητότητα.
Επιπλέον, χρησιμοποιήθηκαν σχετικά χαμηλές δόσεις σεμαγλουτίδης και δεν γνωρίζουμε ακόμη ποια δόση, ποια διάρκεια θεραπείας ή ποιοι ασθενείς θα μπορούσαν να ωφεληθούν περισσότερο.
Η Σεμαγλουτίδη δεν Αποτελεί Σήμερα Θεραπεία της AUD
Η σεμαγλουτίδη δεν έχει εγκεκριμένη ένδειξη για τη θεραπεία της διαταραχής χρήσης αλκοόλ. Τα διαθέσιμα δεδομένα δεν επαρκούν ακόμη για να θεωρηθεί καθιερωμένη θεραπευτική επιλογή.
Η AUD είναι σύνθετη διαταραχή και η αντιμετώπισή της μπορεί να περιλαμβάνει ψυχοκοινωνικές παρεμβάσεις και, όταν ενδείκνυται, φαρμακευτική θεραπεία. Η σεμαγλουτίδη δεν πρέπει να ξεκινά ή να χρησιμοποιείται από έναν ασθενή με σκοπό τη μείωση της κατανάλωσης αλκοόλ χωρίς κατάλληλη ιατρική αξιολόγηση.
Η Μείωση της Επιθυμίας δεν Είναι το Ίδιο με τη Θεραπεία της Εξάρτησης
Η διαταραχή χρήσης αλκοόλ δεν εξηγείται από έναν μόνο βιολογικό μηχανισμό. Βιολογικοί, ψυχολογικοί και κοινωνικοί παράγοντες αλληλεπιδρούν στην εμφάνιση και τη διατήρησή της.
Επομένως, ακόμη και αν επιβεβαιωθεί ότι η σεμαγλουτίδη ή άλλοι αγωνιστές GLP-1 μειώνουν την επιθυμία για αλκοόλ, αυτό δεν σημαίνει ότι αντιμετωπίζουν από μόνοι τους το σύνολο της διαταραχής.
Η μείωση του craving μπορεί να αποτελέσει σημαντικό θεραπευτικό πλεονέκτημα, αλλά η συνολική αντιμετώπιση πρέπει να εξατομικεύεται και μπορεί να περιλαμβάνει φαρμακευτική θεραπεία, ψυχολογικές ή συμπεριφορικές παρεμβάσεις και αντιμετώπιση συνυπαρχόντων προβλημάτων.
Τι Μπορεί να Σημαίνει για το Μέλλον
Τα ευρήματα ενισχύουν την υπόθεση ότι οι αγωνιστές GLP-1 μπορεί να έχουν θέση στο μέλλον στη θεραπεία της διαταραχής χρήσης αλκοόλ. Για να γνωρίζουμε όμως αν αυτό μπορεί πράγματι να μεταφραστεί σε νέα θεραπευτική επιλογή, χρειάζονται πολύ μεγαλύτερες και μακροχρόνιες τυχαιοποιημένες μελέτες.
Τα επόμενα ερωτήματα είναι ουσιαστικά: Ποιοι ασθενείς ανταποκρίνονται περισσότερο; Ποια είναι η κατάλληλη δόση και διάρκεια θεραπείας; Διατηρείται το αποτέλεσμα μακροπρόθεσμα; Μειώνονται οι υποτροπές και οι επιπλοκές που σχετίζονται με το αλκοόλ; Και τι συμβαίνει μετά τη διακοπή του φαρμάκου;
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν ασθενείς που έχουν ήδη ένδειξη για θεραπεία με αγωνιστή GLP-1, όπως άτομα με παχυσαρκία ή σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2, και ταυτόχρονα εμφανίζουν προβληματική χρήση αλκοόλ.
Ακόμη και σε αυτή την περίπτωση, όμως, τα σημερινά δεδομένα δεν δικαιολογούν να θεωρήσουμε ότι η θεραπεία της μιας κατάστασης αντιμετωπίζει αυτομάτως και την άλλη.
Συμπέρασμα
Η πρώτη μικρή τυχαιοποιημένη κλινική μελέτη της σεμαγλουτίδης στη διαταραχή χρήσης αλκοόλ έδωσε ένα σαφές αλλά πρώιμο σήμα αποτελεσματικότητας: μειώθηκε η κατανάλωση αλκοόλ σε ελεγχόμενη εργαστηριακή δοκιμασία, καθώς και ορισμένες παράμετροι της κατανάλωσης και της επιθυμίας για αλκοόλ στην καθημερινή ζωή.
Τα αποτελέσματα είναι αρκετά ενδιαφέροντα ώστε να δικαιολογούν μεγαλύτερες κλινικές μελέτες, όχι όμως αρκετά ισχυρά ώστε να αλλάξουν σήμερα τη θεραπευτική πρακτική.
Η σεμαγλουτίδη δεν αποτελεί εγκεκριμένη θεραπεία για τη διαταραχή χρήσης αλκοόλ και δεν πρέπει να χρησιμοποιείται για αυτόν τον σκοπό χωρίς κατάλληλη ιατρική αξιολόγηση.
Συχνές Ερωτήσεις
Μπορώ να πάρω σεμαγλουτίδη για να μειώσω το αλκοόλ που πίνω;
Όχι με αυτή την ένδειξη με βάση τα σημερινά δεδομένα. Η σεμαγλουτίδη δεν έχει εγκριθεί για τη θεραπεία της διαταραχής χρήσης αλκοόλ. Η πρώτη τυχαιοποιημένη μελέτη είναι ενθαρρυντική, αλλά πολύ μικρή και βραχύχρονη για να καθιερώσει μια νέα θεραπευτική ένδειξη. Αν υπάρχει δυσκολία στον έλεγχο της κατανάλωσης αλκοόλ, χρειάζεται ιατρική αξιολόγηση και συζήτηση των διαθέσιμων θεραπευτικών επιλογών.
Αν παίρνω ήδη σεμαγλουτίδη για διαβήτη ή παχυσαρκία, θα μειωθεί η επιθυμία μου για αλκοόλ;
Όχι απαραίτητα. Σε ορισμένους ασθενείς έχει παρατηρηθεί μειωμένη επιθυμία ή κατανάλωση αλκοόλ, ενώ η πρόσφατη τυχαιοποιημένη μελέτη παρέχει ένα πρώτο κλινικό σήμα ότι το φαινόμενο μπορεί να είναι πραγματικό. Ωστόσο, η ανταπόκριση διαφέρει μεταξύ των ασθενών και δεν μπορούμε σήμερα να προβλέψουμε ποιος θα εμφανίσει αυτή την επίδραση.
Ποια φάρμακα χρησιμοποιούνται σήμερα για τη διαταραχή χρήσης αλκοόλ;
Υπάρχουν καθιερωμένες φαρμακευτικές επιλογές, μεταξύ των οποίων η ναλτρεξόνη, η ακαμπροσάτη και η δισουλφιράμη. Η επιλογή της κατάλληλης θεραπείας εξατομικεύεται ανάλογα με τον στόχο της θεραπείας, τις συνυπάρχουσες παθήσεις, τις αντενδείξεις και τις προτιμήσεις του ασθενούς.
Πόσο ισχυρή είναι η τεκμηρίωση για τη σεμαγλουτίδη;
Είναι ακόμη πρώιμη. Η σημαντικότερη τυχαιοποιημένη μελέτη που παρουσιάζεται εδώ περιέλαβε 48 συμμετέχοντες και διήρκεσε εννέα εβδομάδες. Έδειξε μείωση της κατανάλωσης αλκοόλ σε ελεγχόμενη εργαστηριακή δοκιμασία και ευνοϊκές μεταβολές σε ορισμένες παραμέτρους της καθημερινής κατανάλωσης και του craving. Χρειάζονται μεγαλύτερες και μακροχρόνιες τυχαιοποιημένες μελέτες πριν μπορέσουμε να γνωρίζουμε αν οι αγωνιστές GLP-1 μπορούν να αποκτήσουν θέση στη θεραπεία της διαταραχής χρήσης αλκοόλ.
Το άρθρο επιμελήθηκε ο Ηρακλής Αβραμόπουλος Παθολόγος – Διευθυντής Παθολογικής Κλινικής, ΥΓΕΙΑ Ιατρείο Νεαπόλεως 9, 15123 Μαρούσι, τηλ. 2106867060, 6944881577
Βιβλιογραφία
- Hendershot CS, Bremmer MP, Paladino MB, et al. Once-Weekly Semaglutide in Adults With Alcohol Use Disorder: A Randomized Clinical Trial. JAMA Psychiatry. 2025;82(4):395-405. doi:10.1001/jamapsychiatry.2024.4789.
- Klausen MK, Knudsen GM, Vilsbøll T, Fink-Jensen A. Effects of GLP-1 Receptor Agonists in Alcohol Use Disorder. Basic Clin Pharmacol Toxicol. 2025;136(3):e70004. doi:10.1111/bcpt.70004.
- Patel S, Blaney H, Nassar S, Singal AK. GLP-1 receptor agonists and alcohol use disorder: a systematic review. Alcohol Alcohol. 2026;61(1):agaf069. doi:10.1093/alcalc/agaf069.
- Srinivasan NM, Farokhnia M, Farinelli LA, Ferrulli A, Leggio L. GLP-1 Therapeutics and Their Emerging Role in Alcohol and Substance Use Disorders. J Endocr Soc. 2025;9(11):bvaf141. doi:10.1210/jendso/bvaf141.
- Koob GF. Alcohol Use Disorder Treatment: Problems and Solutions. Annu Rev Pharmacol Toxicol. 2024;64:255-275. doi:10.1146/annurev-pharmtox-031323-115847.
- Quddos F, Hubshman Z, Tegge A, et al. Semaglutide and tirzepatide reduce alcohol consumption in individuals with obesity. Sci Rep. 2023;13:20998. doi:10.1038/s41598-023-48267-2.
