Πίεση και κρύο: πόσο ανεβαίνει τον χειμώνα και τι πρέπει να κάνετε

Με τις πρώτες χαμηλές θερμοκρασίες, βλέπουμε στο πιεσόμετρο του σπιτιού τιμές υψηλότερες από ό,τι το καλοκαίρι, χωρίς να έχει αλλάξει κάτι στη θεραπεία μας. Δεν είναι ιδέα μας. Η αρτηριακή πίεση έχει σταθερή εποχική διακύμανση: είναι υψηλότερη όταν κάνει κρύο και χαμηλότερη όταν κάνει ζέστη. Το φαινόμενο αφορά άνδρες και γυναίκες, όλες τις ηλικίες, ανθρώπους με φυσιολογική πίεση και υπερτασικούς υπό θεραπεία.

Η άνοδος αυτή δεν σημαίνει πάντα ότι χρειάζεται αλλαγή φαρμάκων. Σημαίνει όμως ότι ο χειμώνας είναι η εποχή που η πίεση πρέπει να μετριέται πιο προσεκτικά, και ότι κάποιες απλές κινήσεις στο σπίτι κάνουν ουσιαστική διαφορά.

Πόσο ανεβαίνει η πίεση τον χειμώνα

Η πιο αξιόπιστη εικόνα προέρχεται από μια μετανάλυση (2020), που συγκέντρωσε 28 προοπτικές μελέτες με 5.278 άτομα, τα οποία μετρήθηκαν τα ίδια και τον χειμώνα και το καλοκαίρι. Τον χειμώνα η πίεση ήταν υψηλότερη κατά:

• 5,8/4,0 mmHg στο ιατρείο
• 6,4/3,3 mmHg στις μετρήσεις στο σπίτι
• 3,9/2,7 mmHg στην 24ωρη καταγραφή (Holter πίεσης) κατά τη διάρκεια της ημέρας

Για παράδειγμα, κάποιος που μετρά 130/80 mmHg το καλοκαίρι μπορεί να δει περίπου 136/83 mmHg τον χειμώνα, χωρίς να έχει αλλάξει τη θεραπεία του. Πρόκειται για μέσες διαφορές από τις μελέτες. Σε ορισμένους ανθρώπους η αύξηση είναι μικρότερη και σε άλλους μεγαλύτερη.

Η νυχτερινή πίεση, αντίθετα, δεν ήταν υψηλότερη τον χειμώνα. Σε ορισμένες μελέτες ήταν ελαφρώς υψηλότερη το καλοκαίρι.

Στους ηλικιωμένους η διαφορά είναι μεγαλύτερη. Στη γαλλική μελέτη Three-City, σε 8.801 άτομα άνω των 65 ετών, η συστολική πίεση ήταν κατά μέσο όρο 5 mmHg υψηλότερη τον χειμώνα, και το 33,4% των συμμετεχόντων είχε συστολική πίεση τουλάχιστον 160 mmHg ή διαστολική τουλάχιστον 95 mmHg τον χειμώνα, έναντι 23,8% το καλοκαίρι. Η διαφορά ήταν ακόμη μεγαλύτερη μετά τα 80 έτη.

Σε περιοχές με βαρύ χειμώνα και χωρίς καλή θέρμανση η επίδραση γίνεται πολύ μεγαλύτερη. Στη μελέτη China Kadoorie Biobank, με 506.673 ενήλικες, η συστολική πίεση ήταν κατά μέσο όρο 10 mmHg υψηλότερη τον χειμώνα. Για κάθε 10°C πτώση της εξωτερικής θερμοκρασίας (πάνω από τους 5°C), η συστολική αυξανόταν κατά 5,7 mmHg. Όσοι είχαν κεντρική θέρμανση στο σπίτι, όμως, δεν παρουσίαζαν μεγάλο μέρος αυτής της αύξησης.

Γιατί συμβαίνει

Ο κύριος μηχανισμός είναι η ίδια η άμυνα του οργανισμού απέναντι στο κρύο. Για να διατηρηθεί σταθερή η θερμοκρασία του σώματος, τα αγγεία του δέρματος συσπώνται ώστε να χάνεται λιγότερη θερμότητα, ενώ ενεργοποιείται το συμπαθητικό νευρικό σύστημα και αυξάνονται οι κατεχολαμίνες. Έτσι, τα αγγεία στενεύουν, το αίμα συναντά μεγαλύτερη αντίσταση στην κυκλοφορία του και η πίεση ανεβαίνει.

Ρόλο παίζει περισσότερο η θερμοκρασία μέσα στο σπίτι παρά έξω από αυτό. Σε μεγάλη ιαπωνική μελέτη με περίπου 2.900 άτομα, η πρωινή συστολική πίεση στο σπίτι αυξανόταν κατά 8,2 mmHg για κάθε 10°C πτώση της θερμοκρασίας του δωματίου. Οι ηλικιωμένοι και οι γυναίκες ήταν οι πιο ευαίσθητοι.

Στη χειμερινή άνοδο συμβάλλουν και οι αλλαγές στον τρόπο ζωής: λιγότερη κίνηση, βαρύτερο και πιο αλμυρό φαγητό, αύξηση βάρους, περισσότερο αλκοόλ στις γιορτές, καθώς και φάρμακα για κρυολογήματα και πόνους που ανεβάζουν την πίεση.

Γιατί έχει σημασία

Λίγα mmHg μπορεί να φαίνονται ασήμαντα, όμως τα καρδιαγγειακά επεισόδια ακολουθούν την ίδια εποχική καμπύλη. Στην Αγγλία και την Ουαλία καταγράφηκαν κατά 17% περισσότεροι θάνατοι από έμφραγμα μυοκαρδίου κατά τη χειμερινή περίοδο. Σε κινεζική μελέτη περίπου 23.000 ασθενών με γνωστή καρδιαγγειακή νόσο, η μέση συστολική πίεση ήταν 145 mmHg τον χειμώνα έναντι 136 mmHg το καλοκαίρι, ενώ η καρδιαγγειακή θνησιμότητα ήταν 41% υψηλότερη τον χειμώνα. Κάθε αύξηση κατά 10 mmHg της συστολικής πίεσης συνδεόταν με 21% μεγαλύτερο κίνδυνο θανάτου από καρδιαγγειακή αιτία. Οι συσχετίσεις αυτές δεν αποδεικνύουν ότι η άνοδος της πίεσης ευθύνεται από μόνη της για όλους τους επιπλέον χειμερινούς θανάτους.

Η πίεση δεν είναι ο μόνος παράγοντας. Η γρίπη, για παράδειγμα, αυξάνει περίπου εξαπλάσια τον κίνδυνο εμφράγματος την πρώτη εβδομάδα μετά τη λοίμωξη. Η πίεση είναι όμως ένας σημαντικός παράγοντας που μπορούμε να παρακολουθούμε στο σπίτι και να αντιμετωπίζουμε με τη βοήθεια του γιατρού.

Ποιοι χρειάζονται μεγαλύτερη προσοχή

• Οι ηλικιωμένοι, ιδιαίτερα μετά τα 80 έτη
• Όσοι έχουν ήδη στεφανιαία νόσο, έχουν περάσει εγκεφαλικό ή έχουν καρδιακή ανεπάρκεια
• Όσοι μένουν σε κρύα, ανεπαρκώς θερμαινόμενα σπίτια
• Οι υπερτασικοί υπό θεραπεία που ήδη το καλοκαίρι είχαν τιμές κοντά στο όριο
• Όσοι έχουν συνοδό σακχαρώδη διαβήτη ή χρόνια νεφρική νόσο

Πρέπει να αλλάξει η θεραπεία τον χειμώνα;

Ήδη από το 2020 είχαν δημοσιευθεί ειδικές συστάσεις για την εποχική διακύμανση. Οι νεότερες οδηγίες του 2026 επιβεβαιώνουν ότι η θεραπεία πρέπει να προσαρμόζεται στις πραγματικές μετρήσεις και στις ανάγκες κάθε ασθενούς, όχι απλώς στην εποχή. Τα βασικά σημεία είναι τα εξής:

• Η άνοδος της πίεσης τον χειμώνα πρέπει να επιβεβαιώνεται με επαναλαμβανόμενες μετρήσεις, κατά προτίμηση με μετρήσεις στο σπίτι ή με 24ωρη καταγραφή, και όχι με μία μόνο μέτρηση στο ιατρείο.
• Πριν αποδοθεί η άνοδος στο κρύο, πρέπει να αποκλειστούν άλλες αιτίες: παράλειψη δόσεων, αύξηση βάρους, αλκοόλ, πόνος, αντιφλεγμονώδη ή αποσυμφορητικά φάρμακα.
• Αν η πίεση παραμένει σταθερά πάνω από τον προσωπικό θεραπευτικό στόχο, ο γιατρός μπορεί να χρειαστεί να τροποποιήσει την αγωγή, ακόμη και μόνο για τους χειμερινούς μήνες.
• Το αντίστροφο μπορεί να συμβεί την άνοιξη και το καλοκαίρι. Αν η πίεση πέφτει υπερβολικά, ιδίως με ζάλη ή αδυναμία, ο γιατρός μπορεί να εξετάσει τη μείωση της αγωγής. Επίμονα χαμηλές τιμές, ιδιαίτερα συστολική πίεση κάτω από 110 mmHg, αξίζουν ιατρική επανεκτίμηση ακόμη και χωρίς συμπτώματα.

Η πίεση φτάνει συνήθως στο υψηλότερο σημείο της τον Δεκέμβριο και τον Ιανουάριο και στο χαμηλότερο τον Ιούλιο και τον Αύγουστο. Η άνοδος αρχίζει το φθινόπωρο και η πτώση την άνοιξη. Στην Ελλάδα αυτό σημαίνει, κατά προσέγγιση, άνοδο από τον Οκτώβριο ή τον Νοέμβριο και πτώση από τον Απρίλιο ή τον Μάιο, ανάλογα με τη θερμοκρασία κάθε χρονιάς. Σε ιαπωνική μελέτη με 2.787 υπερτασικούς, όταν η αγωγή αυξανόταν νωρίς, τον Σεπτέμβριο έως τον Νοέμβριο, η χειμερινή άνοδος της πίεσης ήταν περίπου η μισή (3,9/1,2 έναντι 7,3/3,1 mmHg) από ό,τι όταν η αύξηση γινόταν αργότερα, τον Δεκέμβριο έως τον Φεβρουάριο. Το ίδιο ίσχυε και για την έγκαιρη μείωση της αγωγής την άνοιξη. Οι ασθενείς με μικρή ή μέτρια εποχική διακύμανση είχαν και λιγότερα καρδιαγγειακά επεισόδια. Γι’ αυτό οι μετρήσεις στο σπίτι έχουν τη μεγαλύτερη αξία στις μεταβατικές εποχές, όταν μπορεί να γίνει έγκαιρη προσαρμογή.

Ελληνική μελέτη σε 60 υπερτασικούς υπό σταθερή θεραπεία, έδειξε πόσο σημαντική μπορεί να είναι η παρακολούθηση: το ένα τέταρτο είχε το καλοκαίρι μέση συστολική πίεση ημέρας κάτω από 110 mmHg. Η λήψη διουρητικών ήταν ένας από τους παράγοντες που συνδέονταν με μεγαλύτερη καλοκαιρινή πτώση.

Οι αλλαγές στη δόση γίνονται πάντα από τον γιατρό. Ούτε η αύξηση τον χειμώνα ούτε η διακοπή το καλοκαίρι γίνονται με δική μας πρωτοβουλία.

Πώς μετράμε σωστά τον χειμώνα

Οι οργανωμένες μετρήσεις στο σπίτι είναι ο καλύτερος τρόπος να φανεί αν η πίεση πράγματι ανέβηκε. Το πρακτικό πρωτόκολλο είναι απλό:

• Μετρήσεις για 7 συνεχόμενες ημέρες, πρωί και βράδυ. Αν αυτό δεν είναι εφικτό, τουλάχιστον για 3 ημέρες
• Κάθε φορά 2 μετρήσεις με διαφορά ενός λεπτού
• Το πρωί μέσα στην πρώτη ώρα από το ξύπνημα, μετά την ούρηση και πριν από το πρωινό, τον καφέ και τα πρωινά φάρμακα
• Καθιστή θέση, μετά από 5 λεπτά ηρεμίας, με την πλάτη ακουμπισμένη, τα πόδια στο πάτωμα και το χέρι στο ύψος της καρδιάς
• Πιστοποιημένο πιεσόμετρο μπράτσου, με περιχειρίδα στο σωστό μέγεθος

Τον χειμώνα έχει σημασία και το πού γίνεται η μέτρηση. Ένα κρύο υπνοδωμάτιο ή μπάνιο ανεβάζει την πίεση τη στιγμή της μέτρησης. Οι μετρήσεις γίνονται σε άνετα θερμαινόμενο δωμάτιο και καταγράφονται για να τις δει ο γιατρός. Για την εκτίμηση του μέσου όρου συνήθως δεν υπολογίζονται οι τιμές της πρώτης ημέρας. Ως διαγνωστικό όριο υπέρτασης στο σπίτι χρησιμοποιείται μέσος όρος συστολικής πίεσης τουλάχιστον 135 mmHg ή διαστολικής τουλάχιστον 85 mmHg. Αυτό δεν σημαίνει ότι ο ίδιος αριθμός είναι ο ιδανικός θεραπευτικός στόχος για όλους.

Τι μπορεί να κάνει κανείς

• Ζεστό σπίτι. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας προτείνει θερμοκρασία εσωτερικού χώρου τουλάχιστον 18°C τους κρύους μήνες, και υψηλότερη όπου χρειάζεται για ηλικιωμένους και χρόνια πάσχοντες. Ιδιαίτερη σημασία έχουν το υπνοδωμάτιο, το μπάνιο και οι χώροι από τους οποίους περνά κανείς όταν σηκώνεται το πρωί ή τη νύχτα. Αποφεύγουμε τις μεγάλες διαφορές θερμοκρασίας μεταξύ δωματίων.
• Προσοχή στο μπάνιο. Προθερμαίνουμε το μπάνιο πριν από το ντους, αποφεύγουμε το υπερβολικά καυτό νερό και δεν παραμένουμε πολλή ώρα μέσα σε πολύ ζεστή μπανιέρα. Οι απότομες αλλαγές θερμοκρασίας είναι ιδιαίτερα επιβαρυντικές για τους ηλικιωμένους.
• Σωστό ντύσιμο έξω. Ρούχα σε στρώσεις, σκούφος και γάντια, κυρίως στις πρώτες πρωινές ώρες, όταν η πίεση έχει ήδη τη φυσιολογική πρωινή άνοδο.
• Σταθερή σωματική δραστηριότητα. Η καθημερινή κίνηση δεν πρέπει να σταματά τον χειμώνα. Περπάτημα σε κλειστούς χώρους ή στατικό ποδήλατο, όταν ο καιρός δεν το επιτρέπει. Έντονη προσπάθεια σε πολύ χαμηλές θερμοκρασίες καλό είναι να αποφεύγεται.
• Λιγότερο αλάτι. Οι χειμερινές σούπες, τα αλλαντικά, τα τυριά και τα γιορτινά τραπέζια ανεβάζουν εύκολα την πρόσληψη. Στόχος λιγότερα από 5 γραμμάρια αλάτι την ημέρα.
• Λιγότερο αλκοόλ, ιδιαίτερα στις γιορτές.
• Προσοχή στα φάρμακα για το κρυολόγημα. Τα αποσυμφορητικά δισκία (ψευδοεφεδρίνη, φαινυλεφρίνη) και τα μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη (ιβουπροφαίνη, ναπροξένη, δικλοφενάκη) μπορεί να ανεβάσουν την πίεση και να μειώσουν την αποτελεσματικότητα των αντιυπερτασικών. Για πυρετό και πόνους, ο υπερτασικός ρωτά τον γιατρό ή τον φαρμακοποιό του. Συχνά προτιμάται η παρακεταμόλη στη μικρότερη αποτελεσματική δόση και για περιορισμένο διάστημα. Η καθημερινή λήψη υψηλών δόσεων παρακεταμόλης μπορεί επίσης να αυξήσει την πίεση.
• Εμβολιασμός. Το αντιγριπικό εμβόλιο προστατεύει και την καρδιά, όχι μόνο τους πνεύμονες.

Πότε χρειάζεται άμεση ιατρική βοήθεια

Αν εμφανιστούν πόνος στο στήθος, έντονη δύσπνοια, αιφνίδια αδυναμία ή μούδιασμα στη μία πλευρά του σώματος, δυσκολία στην ομιλία ή αιφνίδια σοβαρή διαταραχή της όρασης, καλέστε αμέσως το 166 ή το 112, ανεξάρτητα από την τιμή της πίεσης. Δεν περιμένουμε να πέσει η πίεση ούτε προσπαθούμε να την κατεβάσουμε απότομα μόνοι μας.

Αν η συστολική πίεση είναι 180 mmHg ή υψηλότερη ή η διαστολική 110 mmHg ή υψηλότερη, χωρίς τα παραπάνω συμπτώματα, καθίστε ήρεμα και επαναλάβετε τη μέτρηση ύστερα από λίγα λεπτά. Αν παραμένει τόσο υψηλή, επικοινωνήστε με τον γιατρό σας για οδηγίες.

Συχνές ερωτήσεις

Μπορώ να αυξήσω μόνος μου τη δόση τον χειμώνα;

Όχι. Η άνοδος πρέπει πρώτα να επιβεβαιωθεί με μετρήσεις στο σπίτι για μία εβδομάδα. Αν επιβεβαιωθεί, την προσαρμογή της θεραπείας την κάνει ο γιατρός.

Το καλοκαίρι η πίεσή μου πέφτει. Μπορώ να κόψω το φάρμακο;

Όχι χωρίς τον γιατρό. Η καλοκαιρινή πτώση είναι αναμενόμενη και μερικές φορές χρειάζεται μείωση της δόσης, όχι όμως διακοπή με δική σας πρωτοβουλία. Με την επιστροφή του κρύου η πίεση μπορεί να αυξηθεί ξανά.

Αν η πίεσή μου είναι ρυθμισμένη, με επηρεάζει το κρύο;

Ναι, η εποχική διακύμανση εμφανίζεται και σε όσους παίρνουν θεραπεία. Γι’ αυτό οι μετρήσεις στο σπίτι όταν αρχίζει το κρύο έχουν ιδιαίτερη αξία, ακόμη και όταν όλο το καλοκαίρι οι τιμές ήταν καλές.

Πόσο ζεστό πρέπει να είναι το σπίτι;

Τουλάχιστον 18°C σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, και λίγο υψηλότερα για ηλικιωμένους και όσους έχουν καρδιαγγειακή νόσο. Ιδιαίτερα σημαντικό είναι να μην είναι κρύα το υπνοδωμάτιο και το μπάνιο νωρίς το πρωί.

Γιατί η πίεσή μου ανεβαίνει κυρίως το πρωί τον χειμώνα;

Το πρωί η πίεση αυξάνεται φυσιολογικά μετά το ξύπνημα. Αν εκείνη την ώρα βγούμε από το ζεστό κρεβάτι σε κρύο δωμάτιο, το κρύο μπορεί να προκαλέσει πρόσθετη άνοδο. Ωστόσο, οι επανειλημμένα υψηλές πρωινές τιμές δεν πρέπει να θεωρούνται αυτόματα φυσιολογικές. Χρειάζονται συστηματικές μετρήσεις και, αν επιμένουν, επικοινωνία με τον γιατρό.

Ανεβαίνει και η πίεση της νύχτας τον χειμώνα;

Όχι με τον ίδιο τρόπο. Στις μελέτες με 24ωρη καταγραφή η πίεση της ημέρας είναι υψηλότερη τον χειμώνα, αλλά η νυχτερινή δεν αλλάζει ή είναι ελαφρώς υψηλότερη το καλοκαίρι.

Το άρθρο επιμελήθηκε ο Ηρακλής Αβραμόπουλος
Παθολόγος – Διευθυντής Παθολογικής Κλινικής, ΥΓΕΙΑ
Ιατρείο Νεαπόλεως 9, 15123 Μαρούσι,
τηλ. 2106867060, 6944881577

Βιβλιογραφία

1. Stergiou GS, Palatini P, Modesti PA, Asayama K, Asmar R, Bilo G, et al. Seasonal variation in blood pressure: evidence, consensus and recommendations for clinical practice. Consensus statement by the European Society of Hypertension Working Group on Blood Pressure Monitoring and Cardiovascular Variability. J Hypertens. 2020;38(7):1235-43.
2. Kollias A, Kyriakoulis KG, Stambolliu E, Ntineri A, Anagnostopoulos I, Stergiou GS. Seasonal blood pressure variation assessed by different measurement methods: systematic review and meta-analysis. J Hypertens. 2020;38(5):791-8.
3. Alpérovitch A, Lacombe JM, Hanon O, Dartigues JF, Ritchie K, Ducimetière P, et al. Relationship between blood pressure and outdoor temperature in a large sample of elderly individuals: the Three-City study. Arch Intern Med. 2009;169(1):75-80.
4. Lewington S, Li L, Sherliker P, Guo Y, Millwood I, Bian Z, et al. Seasonal variation in blood pressure and its relationship with outdoor temperature in 10 diverse regions of China: the China Kadoorie Biobank. J Hypertens. 2012;30(7):1383-91.
5. Yang L, Li L, Lewington S, Guo Y, Sherliker P, Bian Z, et al. Outdoor temperature, blood pressure, and cardiovascular disease mortality among 23 000 individuals with diagnosed cardiovascular diseases from China. Eur Heart J. 2015;36(19):1178-85.
6. Umishio W, Ikaga T, Kario K, Fujino Y, Hoshi T, Ando S, et al. Cross-sectional analysis of the relationship between home blood pressure and indoor temperature in winter: a nationwide Smart Wellness Housing survey in Japan. Hypertension. 2019;74(4):756-66.
7. Stergiou GS, Myrsilidi A, Kollias A, Destounis A, Roussias L, Kalogeropoulos P. Seasonal variation in meteorological parameters and office, ambulatory and home blood pressure: predicting factors and clinical implications. Hypertens Res. 2015;38(12):869-75.
8. Ogbebor O, Odugbemi B, Maheswaran R, Patel K. Seasonal variation in mortality secondary to acute myocardial infarction in England and Wales: a secondary data analysis. BMJ Open. 2018;8(7):e019242.
9. Kwong JC, Schwartz KL, Campitelli MA, Chung H, Crowcroft NS, Karnauchow T, et al. Acute myocardial infarction after laboratory-confirmed influenza infection. N Engl J Med. 2018;378(4):345-53.
10. World Health Organization. WHO Housing and health guidelines. Geneva: World Health Organization; 2018.
11. Mancia G, Kreutz R, Brunström M, Burnier M, Grassi G, Januszewicz A, et al. 2023 ESH Guidelines for the management of arterial hypertension. J Hypertens. 2023;41(12):1874-2071.
12. International Society of Hypertension. 2026 International Society of Hypertension Global Hypertension Practice Guidelines. J Hypertens. 2026 Oct 20 [Epub ahead of print]. doi:10.1097/HJH.0000000000004451.
13. Japanese Society of Hypertension Working Group on Seasonal Blood Pressure Management. The Japanese Society of Hypertension Practical Consensus Guidelines for Seasonal Blood Pressure Management. Hypertens Res. 2026 Oct 10 [Epub ahead of print].
14. MacIntyre IM, Turtle EJ, Farrah TE, Graham C, Dear JW, Webb DJ, et al. Regular acetaminophen use and blood pressure in people with hypertension: the PATH-BP trial. Circulation. 2022;145(6):416-23.