Όταν μιλάμε για «λιπίδια» στο αίμα, η προσοχή πέφτει συνήθως στη χοληστερίνη. Όμως υπάρχει και ένα άλλο, εξίσου σημαντικό λιπίδιο: τα τριγλυκερίδια. Τα αυξημένα τριγλυκερίδια αυξάνουν τον καρδιαγγειακό κίνδυνο ακόμη κι όταν η «κακή» LDL χοληστερίνη είναι ρυθμισμένη — κάτι που οι ειδικοί ονομάζουν «υπολειπόμενο κίνδυνο». Ο οδηγός αυτός εξηγεί τι είναι, πότε χρειάζονται προσοχή και πώς αντιμετωπίζονται.
Τι είναι τα τριγλυκερίδια
Τα τριγλυκερίδια είναι η συνηθέστερη μορφή λίπους στον οργανισμό. Προέρχονται από τις τροφές, αλλά και από το ίδιο το σώμα, το οποίο μετατρέπει σε τριγλυκερίδια τις θερμίδες που δεν χρειάζεται αμέσως, για να τις αποθηκεύσει ως ενέργεια. Όταν όμως τα επίπεδά τους στο αίμα είναι σταθερά υψηλά, συμβάλλουν στην αθηρωμάτωση των αγγείων και αυξάνουν τον κίνδυνο για έμφραγμα και εγκεφαλικό.
Πότε θεωρούνται αυξημένα;
Γενικά, ως φυσιολογικά θεωρούνται τα τριγλυκερίδια νηστείας κάτω από 150 mg/dL. Ως επίμονη υπερτριγλυκεριδαιμία ορίζεται η διατήρηση τιμών πάνω από 150 mg/dL, παρά τη λήψη στατίνης και τις αλλαγές στον τρόπο ζωής. Πολύ υψηλές τιμές (πάνω από 500 mg/dL) σχετίζονται επιπλέον με κίνδυνο οξείας παγκρεατίτιδας και χρειάζονται ιδιαίτερη αντιμετώπιση.
Η σχέση τριγλυκεριδίων και HDL είναι συχνά αντιστρόφως ανάλογη και χρήσιμη στην εκτίμηση καρδιαγγειακού κινδύνου.
Πρώτη γραμμή: ο τρόπος ζωής
Τα τριγλυκερίδια ανταποκρίνονται εντυπωσιακά στις αλλαγές του τρόπου ζωής — συχνά περισσότερο από τη χοληστερίνη. Ο συνδυασμός σωστής διατροφής και τακτικής αερόβιας άσκησης μπορεί να μειώσει τα επίπεδα κατά 20% έως 50%. Γι’ αυτό, αυτή είναι πάντα η πρώτη προσέγγιση. Βοηθούν ιδιαίτερα:
- Περιορισμός της ζάχαρης και των επεξεργασμένων υδατανθράκων (γλυκά, αναψυκτικά, λευκό ψωμί).
- Μείωση ή αποφυγή του αλκοόλ — ανεβάζει σημαντικά τα τριγλυκερίδια.
- Τακτική αερόβια άσκηση (περπάτημα, κολύμβηση, ποδήλατο).
- Απώλεια βάρους, όπου χρειάζεται.
- Προτίμηση «καλών» λιπαρών (ελαιόλαδο, λιπαρά ψάρια) έναντι κορεσμένων και trans.
Φαρμακευτική αντιμετώπιση
Όταν τα τριγλυκερίδια παραμένουν αυξημένα παρά τις αλλαγές στον τρόπο ζωής, η προσέγγιση εξαρτάται από τον συνολικό κίνδυνο:
Προτεραιότητα στην LDL. Σε ασθενείς με καρδιαγγειακή νόσο ή διαβήτη, ρυθμίζεται πρώτα η LDL χοληστερίνη (κυρίως με στατίνη). Συχνά, η στατίνη βελτιώνει και τα τριγλυκερίδια.
Διαβάστε επίσης τον πλήρη οδηγό για τη χοληστερίνη και την LDL
Προσθήκη καθαρού EPA. Αν, παρά τη ρυθμισμένη LDL, τα τριγλυκερίδια παραμένουν υψηλά σε ασθενείς υψηλού κινδύνου, μπορεί να εξεταστεί η προσθήκη εικοσαπεντανοϊκού αιθυλίου (καθαρή, συνταγογραφούμενη μορφή ω-3/EPA) σε υψηλή δόση. Μεγάλες μελέτες (REDUCE-IT, JELIS) έδειξαν σημαντική μείωση των καρδιαγγειακών συμβάντων — μεγαλύτερη απ’ όσο θα εξηγούσε μόνη της η πτώση των τριγλυκεριδίων.
⚠️ Προσοχή: το καθαρό EPA ΔΕΝ είναι το κοινό ιχθυέλαιο
Αυτό είναι ένα από τα συχνότερα σημεία σύγχυσης. Το συνταγογραφούμενο εικοσαπεντανοϊκό αιθύλιο περιέχει μόνο EPA, σε υψηλή και ελεγχόμενη δόση. Τα κοινά συμπληρώματα ω-3 (ιχθυέλαια) του εμπορίου περιέχουν μείγμα EPA και DHA, σε χαμηλότερες δόσεις, και δεν έχουν δείξει το ίδιο καρδιαγγειακό όφελος στις μελέτες. Επομένως, ένα συμπλήρωμα ω-3 από το φαρμακείο ή το σούπερ μάρκετ δεν υποκαθιστά τη συνταγογραφούμενη θεραπεία.
Σημειώνεται, επίσης, ότι το καθαρό EPA σε υψηλή δόση μπορεί να αυξήσει ελαφρώς τον κίνδυνο κολπικής μαρμαρυγής και αιμορραγίας — γι’ αυτό η χορήγησή του γίνεται πάντα υπό ιατρική παρακολούθηση.
Συχνές ερωτήσεις
Τι τρώω για να ρίξω τα τριγλυκερίδια;
Λιγότερη ζάχαρη και αλκοόλ είναι τα δύο πιο αποτελεσματικά βήματα. Βοηθούν επίσης τα λαχανικά, τα όσπρια, τα ολικής άλεσης και τα λιπαρά ψάρια.
Αν παίρνω στατίνη, καλύπτομαι και για τα τριγλυκερίδια;
Εν μέρει. Η στατίνη ρίχνει κυρίως την LDL και βελτιώνει κάπως τα τριγλυκερίδια, αλλά αν παραμένουν υψηλά μπορεί να χρειαστεί επιπλέον αντιμετώπιση.
Τα συμπληρώματα ω-3 από το φαρμακείο βοηθούν;
Για την καρδιαγγειακή προστασία, τα κοινά συμπληρώματα ω-3 δεν έχουν δείξει το όφελος του συνταγογραφούμενου καθαρού EPA. Συζητήστε με τον γιατρό σας πριν τα χρησιμοποιήσετε για αυτόν τον σκοπό.
Συμπέρασμα
Τα τριγλυκερίδια είναι ένας υποτιμημένος αλλά σημαντικός παράγοντας καρδιαγγειακού κινδύνου. Η καλή είδηση είναι ότι ανταποκρίνονται πολύ καλά στις αλλαγές του τρόπου ζωής — λιγότερη ζάχαρη και αλκοόλ, περισσότερη κίνηση. Όπου χρειάζεται φαρμακευτική αντιμετώπιση, αυτή ξεκινά με τη ρύθμιση της LDL και, σε επιλεγμένους ασθενείς, με την προσθήκη καθαρού EPA — πάντα υπό ιατρική καθοδήγηση και εξατομικευμένα.
Βιβλιογραφία
- Virani SS, Morris PB, Agarwala A, et al. 2021 ACC Expert Consensus Decision Pathway on the Management of ASCVD Risk Reduction in Patients With Persistent Hypertriglyceridemia. J Am Coll Cardiol. 2021;78(9):960-93.
- Bhatt DL, Steg PG, Miller M, et al. Cardiovascular risk reduction with icosapent ethyl for hypertriglyceridemia (REDUCE-IT). N Engl J Med. 2019;380(1):11-22.
- Yokoyama M, Origasa H, Matsuzaki M, et al. Effects of eicosapentaenoic acid on major coronary events in hypercholesterolaemic patients (JELIS). Lancet. 2007;369(9567):1090-8.
