Η πλειονότητα των περιπτώσεων υπέρτασης δεν έχει συγκεκριμένη αναγνωρίσιμη αιτία — μιλάμε τότε για πρωτοπαθή υπέρταση. Υπάρχει όμως μια σημαντική μειοψηφία ασθενών με συγκεκριμένο, δυνητικά αναστρέψιμο αίτιο, που συχνά παραμένει αδιάγνωστο για χρόνια. Ο πρωτοπαθής αλδοστερονισμός είναι η συχνότερη από αυτές τις αιτίες, και τα τελευταία δύο χρόνια οι διεθνείς οδηγίες έχουν αλλάξει ριζικά τη στάση απέναντί του.
Τι είναι ο πρωτοπαθής αλδοστερονισμός
Στον πρωτοπαθή αλδοστερονισμό, τα επινεφρίδια παράγουν αλδοστερόνη —μια ορμόνη που ρυθμίζει το νάτριο και το κάλιο— σε ποσότητα μεγαλύτερη από όση χρειάζεται, ανεξάρτητα από τους φυσιολογικούς μηχανισμούς ελέγχου. Το αποτέλεσμα είναι κατακράτηση νατρίου, απώλεια καλίου και επίμονα αυξημένη αρτηριακή πίεση, συχνά δυσκολότερη στη ρύθμιση από τη συνηθισμένη υπέρταση.
Πόσο συχνός είναι στην πραγματικότητα
Παλαιότερα θεωρούνταν σπάνιος. Σήμερα αναγνωρίζεται ως η συχνότερη αιτία δευτεροπαθούς υπέρτασης, με επίπτωση περίπου 3-10% στο γενικό υπερτασικό πληθυσμό, που ανεβαίνει σε περίπου 20-25% στους ασθενείς με ανθεκτική υπέρταση (πίεση που παραμένει αρρύθμιστη παρά τη λήψη τριών ή περισσότερων αντιυπερτασικών φαρμάκων, συμπεριλαμβανομένου διουρητικού). Παρά αυτή τη συχνότητα, η πλειονότητα των ασθενών με ανθεκτική υπέρταση δεν ελέγχεται ποτέ γι’ αυτόν.
Το μεγάλο λάθος του παρελθόντος: το χαμηλό κάλιο δεν είναι απαραίτητο
Για χρόνια, ο έλεγχος για πρωτοπαθή αλδοστερονισμό γινόταν σχεδόν αποκλειστικά σε ασθενείς με χαμηλό κάλιο αίματος. Αυτό ήταν λάθος — η πλειονότητα των ασθενών με πρωτοπαθή αλδοστερονισμό έχει φυσιολογικό κάλιο. Οι νεότερες οδηγίες (2024-2025, από AHA/ACC, Ευρωπαϊκή Καρδιολογική Εταιρεία και Ενδοκρινολογική Εταιρεία) συστήνουν πλέον έλεγχο ανεξάρτητα από το επίπεδο καλίου, σε πολύ ευρύτερη ομάδα ασθενών.
Ποιοι πρέπει να ελέγχονται σήμερα
- Ανθεκτική υπέρταση (πίεση αρρύθμιστη παρά 3+ φάρμακα)
- Υπέρταση με έναρξη σε νεαρή ηλικία (κάτω των 40 ετών)
- Υπέρταση με χαμηλό κάλιο, αυθόρμητο ή προκλητό από διουρητικά
- Τυχαία ανακάλυψη όζου επινεφριδίου
- Οικογενειακό ιστορικό πρώιμης υπέρτασης ή εγκεφαλικού σε νεαρή ηλικία
- Κολπική μαρμαρυγή συνυπάρχουσα με υπέρταση
- Υπνική άπνοια συνυπάρχουσα με υπέρταση
Ορισμένες πρόσφατες θέσεις (Ιούλιος 2025, από κοινοπραξία διεθνών ενδοκρινολογικών και υπερτασιολογικών εταιρειών) προχωρούν ακόμη περισσότερο, προτείνοντας έλεγχο σε κάθε ενήλικα με διάγνωση υπέρτασης, ανεξάρτητα από άλλα χαρακτηριστικά — μια σημαντική αλλαγή φιλοσοφίας προς καθολικότερο έλεγχο.
Πώς γίνεται ο έλεγχος
Η βασική εξέταση διαλογής είναι ο λόγος αλδοστερόνης προς ρενίνη (ARR) στο αίμα, μαζί με μέτρηση καλίου. Σημαντικό πρακτικό εύρημα των τελευταίων ετών: ο λόγος αυτός διατηρεί υψηλή ευαισθησία ακόμη και χωρίς διακοπή των αντιυπερτασικών φαρμάκων πριν την εξέταση — παλαιότερα θεωρούνταν απαραίτητη η προσωρινή διακοπή συγκεκριμένων φαρμάκων, κάτι που περιέπλεκε σημαντικά τη διαδικασία και αποθάρρυνε τον έλεγχο στην πράξη. Θετικό αποτέλεσμα διαλογής χρειάζεται περαιτέρω επιβεβαιωτικό έλεγχο και απεικόνιση επινεφριδίων πριν την τελική διάγνωση.
Γιατί αξίζει τον κόπο η διάγνωση
Σε σύγκριση με την πρωτοπαθή υπέρταση ίδιου βαθμού, ο πρωτοπαθής αλδοστερονισμός συνδέεται με μεγαλύτερη βλάβη οργάνων-στόχων και αυξημένο κίνδυνο καρδιακής ανεπάρκειας, εγκεφαλικού, εμφράγματος και κολπικής μαρμαρυγής. Η θεραπεία —είτε φαρμακευτική με ανταγωνιστές των υποδοχέων αλατοκορτικοειδών (π.χ. σπιρονολακτόνη) είτε χειρουργική σε μονόπλευρη νόσο— μπορεί να βελτιώσει σημαντικά τη ρύθμιση της πίεσης και να μειώσει αυτόν τον πρόσθετο κίνδυνο, κάτι που δεν επιτυγχάνεται με τα συνήθη αντιυπερτασικά φάρμακα μόνα τους.
Τι σημαίνει αυτό για εσάς
Αν έχετε υπέρταση δύσκολη στη ρύθμιση παρά τρία ή περισσότερα φάρμακα, ή υπέρταση που ξεκίνησε σε νεαρή ηλικία, αξίζει να συζητήσετε με τον γιατρό σας το ενδεχόμενο ελέγχου για πρωτοπαθή αλδοστερονισμό — ακόμη κι αν το κάλιο σας είναι φυσιολογικό.
Το άρθρο επιμελήθηκε ο Ηρακλής Αβραμόπουλος
Παθολόγος – Διευθυντής Παθολογικής Κλινικής, ΥΓΕΙΑ
Ιατρείο Νεαπόλεως 9, 15123 Μαρούσι,
τηλ. 2106867060, 6944881577
Βιβλιογραφία
- Screening for Primary Aldosteronism: A Joint Position Statement. J Clin Endocrinol Metab / ENDO 2025. Endorsed by AACE, AHA, ESE, ESH, ISH.
- Broadening Primary Aldosteronism Screening: Alignment Across Contemporary Guidelines. 2025.
- Universal Screening for Primary Aldosteronism in Hypertensive Patients: A 2025 Taipei Positional Paper.
- 2025 AHA/ACC Guideline for the Prevention, Detection, Evaluation, and Management of High Blood Pressure.
- da Silveira JV, et al. Cutoff Values of Aldosterone and the Aldosterone–Renin Ratio for Predicting Primary Aldosteronism in Patients with Resistant Hypertension. J Cardiovasc Dev Dis. 2024;11(10):299.
