Η αρτηριακή υπέρταση είναι εξαιρετικά συχνή και αφορά πάνω από 1 στους 3 ενήλικες παγκοσμίως. Στους περισσότερους ανθρώπους, η υπέρταση δεν έχει μία συγκεκριμένη αιτία (λέγεται πρωτοπαθής υπέρταση).
Ωστόσο, σε ένα μικρό αλλά σημαντικό ποσοστό (περίπου 5–15%), η αυξημένη πίεση οφείλεται σε συγκεκριμένη πάθηση, συχνά ορμονική. Σε αυτές τις περιπτώσεις μιλάμε για δευτεροπαθή υπέρταση.
Η αναγνώριση των ενδοκρινικών αιτίων έχει ιδιαίτερη σημασία, γιατί:
-
η υπέρταση μπορεί να ρυθμιστεί καλύτερα,
-
σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί ακόμη και να θεραπευτεί οριστικά,
-
μειώνεται ο κίνδυνος σοβαρών καρδιαγγειακών επιπλοκών.
Τι σημαίνει «ενδοκρινική υπέρταση»;
Το ενδοκρινικό σύστημα περιλαμβάνει αδένες που παράγουν ορμόνες, όπως:
-
τα επινεφρίδια,
-
ο θυρεοειδής,
-
η υπόφυση.
Όταν ορισμένες ορμόνες παράγονται σε υπερβολική ποσότητα, μπορούν να αυξήσουν την αρτηριακή πίεση μέσω:
-
κατακράτησης άλατος και υγρών,
-
αγγειοσύσπασης,
-
αύξησης των καρδιακών παλμών.
Τα συχνότερα ενδοκρινικά αίτια υπέρτασης
🔹 Πρωτοπαθής αλδοστερονισμός (το πιο συχνό)
Είναι η συχνότερη ορμονική αιτία υπέρτασης.
Οφείλεται σε αυξημένη παραγωγή αλδοστερόνης από τα επινεφρίδια.
Τι προκαλεί:
-
αυξημένη αρτηριακή πίεση,
-
χαμηλό κάλιο στο αίμα (όχι πάντα),
-
αυξημένο καρδιαγγειακό κίνδυνο.
👉 Η διάγνωση είναι σημαντική, γιατί μπορεί να αντιμετωπιστεί με ειδικά φάρμακα ή και με χειρουργείο σε επιλεγμένες περιπτώσεις.
🔹 Φαιοχρωμοκύτωμα
Σπάνιος αλλά δυνητικά επικίνδυνος όγκος των επινεφριδίων που παράγει κατεχολαμίνες (αδρεναλίνη).
Συμπτώματα που «χτυπούν καμπανάκι»:
-
κρίσεις πολύ υψηλής πίεσης,
-
έντονοι πονοκέφαλοι,
-
εφίδρωση,
-
ταχυκαρδία και άγχος.
👉 Αν διαγνωστεί έγκαιρα, η χειρουργική αφαίρεση μπορεί να οδηγήσει σε πλήρη ίαση.
🔹 Σύνδρομο Cushing
Οφείλεται σε υπερβολική παραγωγή κορτιζόλης.
Χαρακτηριστικά:
-
υπέρταση δύσκολα ελεγχόμενη,
-
αύξηση βάρους με κεντρική παχυσαρκία,
-
διαβήτης,
-
μυϊκή αδυναμία.
👉 Συνδέεται με αυξημένη θνητότητα αν δεν αντιμετωπιστεί.
🔹 Διαταραχές θυρεοειδούς
Τόσο ο υπερθυρεοειδισμός όσο και ο υποθυρεοειδισμός μπορούν να επηρεάσουν την πίεση:
-
ο υπερθυρεοειδισμός αυξάνει κυρίως τη συστολική πίεση,
-
ο υποθυρεοειδισμός μπορεί να αυξήσει τη διαστολική.
🔹 Άλλες, πιο σπάνιες ορμονικές αιτίες
-
Υπερπαραθυρεοειδισμός
-
Μεγαλακρία
-
Συγγενείς διαταραχές στεροειδογένεσης
Αναζητούνται μόνο όταν υπάρχουν ειδικές ενδείξεις.
Πότε πρέπει να ελεγχθεί κάποιος για δευτεροπαθή υπέρταση;
Ο έλεγχος δεν γίνεται σε όλους, αλλά ενδείκνυται όταν υπάρχει:
-
υπέρταση σε νεαρή ηλικία,
-
υπέρταση ανθεκτική σε πολλά φάρμακα,
-
ξαφνική επιδείνωση της πίεσης,
-
υποκαλιαιμία,
-
επεισοδιακά συμπτώματα (κρίσεις).
Τι πρέπει να θυμόμαστε
-
Οι ενδοκρινικές αιτίες υπέρτασης είναι λιγότερο συχνές, αλλά πολύ σημαντικές.
-
Η σωστή διάγνωση μπορεί να αλλάξει ριζικά την πορεία της νόσου.
-
Η συνεργασία παθολόγου – καρδιολόγου – ενδοκρινολόγου είναι συχνά καθοριστική.
Το άθρο επιμελήθηκε ο Παθολόγος Ηρακλής Αβραμόπουλος
Διευθυντής Παθολογικής Κλινικής Νοσοκομείο Υγεία
Ιατρείο: Νεαπόλεως 9 Μαρούσι 15123
Τηλ: 6944881577, 210 6867060
Βιβλιογραφία
de Freminville, J.-B., Amar, L., Mallart-Riancho, J., et al. (2023). Endocrine causes of hypertension: Literature review and practical approach. Hypertension Research, 46, 2679–2692. https://doi.org/10.1038/s41440-023-01362-6
Williams, B., et al. (2023). ESC Guidelines for the management of arterial hypertension. European Heart Journal, 44, 3726–3824.
Funder, J. W., et al. (2016). The management of primary aldosteronism. Journal of Clinical Endocrinology & Metabolism, 101, 1889–1916.
