Το προληπτικό check‑up δεν είναι «πακέτο εξετάσεων», αλλά ένα εξατομικευμένο πλάνο πρόληψης. Στόχος είναι η έγκαιρη διάγνωση παθήσεων και η μείωση του καρδιαγγειακού κινδύνου, ανάλογα με την ηλικία, το ιστορικό και τους παράγοντες κινδύνου του καθενός.
Γιατί έχει αξία;
- Εντοπίζει σιωπηλές παθήσεις (υπέρταση, υπερλιπιδαιμία, προδιαβήτη)
- Μειώνει τον κίνδυνο εμφράγματος/εγκεφαλικού μέσω τροποποίησης παραγόντων
- Επιτρέπει έγκαιρο καρκινικό έλεγχο όπου ενδείκνυται
- Οργανώνει εμβολιασμούς και υγιεινοδιαιτητικές παρεμβάσεις
Βασικά για όλους σε κάθε επίσκεψη
- Αρτηριακή πίεση (με σωστή μέθοδο) και καρδιακός ρυθμός
- Βάρος, ΔΜΣ και περίμετρος μέσης
- Συζήτηση για διατροφή, άσκηση, ύπνο, κάπνισμα/αλκοόλ, στρες
- Έλεγχος εμβολιαστικής κάλυψης (γρίπης ετησίως, τετάνου/διφθερίτιδας ανά 10 έτη, COVID‑19 σύμφωνα με τις τρέχουσες συστάσεις, πνευμονιόκοκκος όπου ενδείκνυται, έρπητας ζωστήρας ≥50 ετών)
Αιματολογικός και βιοχημικός έλεγχος
- Λιπίδια: ολική, LDL, HDL, τριγλυκερίδια — συνήθως ανά 1–3 έτη (συχνότερα αν υπάρχει θεραπεία/κίνδυνος)
- Γλυκόζη νηστείας και/ή HbA1c — ανά 1–3 έτη, συχνότερα αν υπάρχει προδιαβήτης/ΣΔτ2
- Νεφρική λειτουργία: κρεατινίνη/eGFR· μικροαλβουμινουρία σε διαβήτη/υπέρταση
- Ηπατικά ένζυμα κατά περίπτωση (παχυσαρκία, αλκοόλ, φάρμακα)
- Γενική αίματος: αναιμία/λοίμωξη — περιοδικά
- TSH: όχι ρουτίνα για όλους· εξετάζεται σε συμπτώματα ή >60 ετών κατά περίπτωση
Καρκινικός έλεγχος (ανάλογα με την ηλικία και τον κίνδυνο)
Παχύ έντερο: από 45 έως 75 ετών — ετήσιο FIT κοπράνων ή κολονοσκόπηση ανά 10 έτη (άλλες επιλογές: κολονογραφία CT, DNA κοπράνων ανά 3 έτη)
Μαστός: από 40 έως 74 ετών — μαστογραφία ανά 1–2 έτη (εξατομίκευση βάσει κινδύνου)
Τράχηλος μήτρας: 21–29 ετών Pap test κάθε 3 έτη· 30–65 ετών HPV test ανά 5 έτη ή συνδυαστικό co‑test ανά 5 έτη
Προστάτης (PSA): συζήτηση «κοινής απόφασης» συνήθως 50–69 ετών (νωρίτερα σε υψηλό κίνδυνο)
Πνεύμονας: ετήσια αξονική τομογραφία θώρακος χαμηλής δόσης (LDCT) σε ηλικίες 50–80 με ≥20 πακέτα‑έτη και ενεργό/πρόσφατο κάπνισμα
Οστά & Αγγεία
Μέτρηση οστικής πυκνότητας (DEXA): γυναίκες ≥65 ετών· άνδρες ≥70 ή νωρίτερα με παράγοντες κινδύνου
Κοιλιακή αορτή (ΑΑΑ): υπέρηχος εφάπαξ σε άνδρες 65–75 ετών με ιστορικό καπνίσματος
Οφθαλμολογικός & οδοντιατρικός έλεγχος
- Οφθαλμίατρος: κάθε 1–2 έτη (συχνότερα σε διαβήτη/γλαύκωμα/ηλικία)
- Οδοντίατρος/καθαρισμός: ανά 6–12 μήνες
Γρήγορος οδηγός ανά ηλικία
- 20–39: πίεση, βάρος/μέση, λιπίδια (βάσει κινδύνου), γλυκόζη (αν υπάρχει κίνδυνος), Pap test, εμβόλια
- 40–49: + μαστογραφία (γυναίκες), συχνότερα λιπίδια/γλυκόζη, συζήτηση PSA (επιλεγμένοι)
- 50–64: + έλεγχος παχέος εντέρου, LDCT για βαρείς καπνιστές, έρπητας ζωστήρας ≥50
- 65+: DEXA (ιδίως γυναίκες), πνευμονιόκοκκος, αξιολόγηση πτώσεων, ακοής/όρασης, συνέχιση κολονοσκόπησης έως 75
Συμπέρασμα: Το σωστό check‑up είναι στοχευμένο και εξατομικευμένο. Συζητήστε με τον ιατρό σας το προσωπικό σας πλάνο πρόληψης και προγραμματίστε τις εξετάσεις που πραγματικά χρειάζεστε.
Το άρθρο επιμελήθηκε ο Ηρακλής Αβραμόπουλος
Παθολόγος – Διευθυντής Παθολογικής Κλινικής, ΥΓΕΙΑ
