Ενημέρωση 2026: Το άρθρο ενημερώθηκε με πρόσφατα δεδομένα για τα διαγνωστικά σφάλματα στα Τμήματα Επειγόντων Περιστατικών και τον ρόλο της κόπωσης των γιατρών, ενοποιώντας δύο παλαιότερα άρθρα του medweb.gr στο ίδιο θέμα.
Πόσο συχνά είναι τα ιατρικά λάθη
Το 1999, μια δημοσίευση έρευνας του Ινστιτούτου Ιατρικής των Η.Π.Α. έκανε αίσθηση σε όλο τον κόσμο: 98.000 άνθρωποι πεθαίνουν κάθε χρόνο στις Η.Π.Α. από ιατρικά λάθη. Δεν ήταν η πρώτη αναφορά στο πρόβλημα — ήδη από το 1984 μια μελέτη από την ίδια χώρα είχε καταγράψει 180.000 θανάτους ετησίως σε νοσηλευόμενους ασθενείς εξαιτίας ιατρικών λαθών, αριθμός μεγαλύτερος από τους θανάτους λόγω τροχαίων (4πλάσιος), καρκίνου του μαστού ή AIDS. Το 2006, η κατάσταση δεν είχε βελτιωθεί: 1,3 εκατομμύρια άνθρωποι ετησίως υφίστανται βλάβη ή παράταση νοσηλείας εξαιτίας ιατρικού λάθους στις ΗΠΑ, ενώ αντίστοιχη μελέτη στη Μ. Βρετανία υπολόγισε 30.000 θανάτους ετησίως.
Πιο πρόσφατα δεδομένα, από συστηματική ανασκόπηση που δημοσιεύτηκε το 2022, εστίασαν ειδικά στα Τμήματα Επειγόντων Περιστατικών (ΤΕΠ): μεταξύ 130 εκατομμυρίων επισκέψεων ΤΕΠ ετησίως στις ΗΠΑ, το 5,7% των ασθενών διαγνώστηκαν εσφαλμένα και το 2% (περίπου 2,6 εκατομμύρια άνθρωποι) υπέστησαν ανεπιθύμητη ενέργεια ως αποτέλεσμα. Το 0,3% —περίπου 370.000 άτομα— υπέστη μόνιμη αναπηρία ή θάνατο που θα μπορούσε να είχε προληφθεί. Σε πρακτικούς όρους: 1 στους 18 ασθενείς στα ΤΕΠ λαμβάνει λανθασμένη διάγνωση, 1 στους 50 υφίσταται ανεπιθύμητο συμβάν, και 1 στους 350 υπόκειται σε μόνιμη αναπηρία ή θάνατο.
Σε μια μέση μονάδα ΤΕΠ με 25.000 επισκέψεις ετησίως, αυτό μεταφράζεται σε πάνω από 1.400 διαγνωστικά σφάλματα, 500 ανεπιθύμητα συμβάντα και 75 σοβαρές βλάβες —συμπεριλαμβανομένων 50 θανάτων— ανά ΤΕΠ κάθε χρόνο.
Ποιες παθήσεις διαγιγνώσκονται πιο συχνά λανθασμένα
Περίπου το 68% των σοβαρών βλαβών από λανθασμένη διάγνωση οφείλονται σε μόλις 15 νοσήματα. Οι πέντε συχνότερες —που αντιπροσωπεύουν το 39% των σοβαρών βλαβών— είναι:
- Εγκεφαλικό επεισόδιο
- Έμφραγμα μυοκαρδίου
- Ανεύρυσμα/διαχωρισμός αορτής
- Συμπίεση ή τραυματισμός νωτιαίου μυελού
- Φλεβική θρομβοεμβολή
Τα ποσοστά λάθους ποικίλλουν σημαντικά ανάλογα με το νόσημα και την κλινική εικόνα: από 1,5% για το έμφραγμα μυοκαρδίου έως 56% για το απόστημα σπονδυλικής στήλης. Το εγκεφαλικό επεισόδιο διαφεύγει τη διάγνωση σε ποσοστό 17% κατά μέσο όρο, αλλά η ζάλη και ο ίλιγγος —συχνά πρώιμα συμπτώματα— διαφεύγουν σε ποσοστό έως 40%. Το 89% των ισχυρισμών αθέμιτης πρακτικής για διαγνωστικά σφάλματα αφορούσε αποτυχίες στη λήψη κλινικής απόφασης ή κρίσης, συχνότερα σε «άτυπες» ή δύσκολες παρουσιάσεις.
Τι ακριβώς είναι το ιατρικό λάθος
Ιατρικό λάθος είναι μια ανεπιθύμητη ενέργεια στον ασθενή —από ιατρική πράξη ή από παράλειψη πράξης— η οποία θα μπορούσε να προληφθεί, ανεξάρτητα από το αν τελικά προκάλεσε βλάβη. Τα λάθη συμβαίνουν όχι μόνο στα νοσοκομεία, αλλά και στα ιατρεία, τα κέντρα υγείας, την κατ’ οίκον νοσηλεία και τα φαρμακεία — χώροι όπου, δυστυχώς, τα διαθέσιμα στοιχεία είναι σχεδόν ανύπαρκτα.
Γιατί συμβαίνουν: φταίει το σύστημα, όχι μόνο το άτομο
Οι περισσότεροι άνθρωποι πιστεύουν ότι για τα λάθη ευθύνονται μεμονωμένα τα εμπλεκόμενα άτομα. Οι μελέτες όμως δείχνουν κάτι διαφορετικό: το 90% των ιατρικών λαθών οφείλεται τελικά σε ανεπάρκεια του συστήματος υγείας και των διαδικασιών, όχι σε αμέλεια των γιατρών. Ένας γιατρός καλείται να θυμάται περίπου 13.000 διαγνώσεις, 6.000 φάρμακα και 4.000 πολύπλοκες τεχνικές — κανένας ανθρώπινος εγκέφαλος δεν μπορεί να τα συγκρατήσει όλα, όσο σκληρά κι αν προσπαθεί.
Η ανεπαρκής επικοινωνία —τόσο μεταξύ των μελών της ιατρικής ομάδας, όσο και μεταξύ ιατρού/νοσηλευτή και ασθενούς— είναι σημαντικό αίτιο λαθών. Ένας πρόσθετος, συχνά παραβλεπόμενος παράγοντας είναι η κόπωση των ίδιων των γιατρών: μελέτη σε πάνω από 11.000 γιατρούς σε 11 ιδρύματα των ΗΠΑ (JAMA Network Open, 2020) έδειξε ότι όσοι ανέφεραν μέτρια έως πολύ υψηλή ανεπάρκεια ύπνου είχαν σημαντικά μεγαλύτερες πιθανότητες να αναφέρουν κλινικά σημαντικά ιατρικά λάθη (λόγοι πιθανοτήτων 1,53–1,97). Κάθε αύξηση 1 μονάδας στην κλίμακα επαγγελματικής εξουθένωσης συσχετιζόταν με 14% υψηλότερες πιθανότητες αναφοράς σφάλματος.
Παρά τους ανησυχητικούς αριθμούς, μόνο το 5% των γιατρών θεωρεί τα ιατρικά λάθη σημαντικό πρόβλημα — ένα χάσμα αντίληψης που δυσχεραίνει τη συστηματική αντιμετώπιση.
Ποια είναι τα πιο συχνά λάθη
Το συχνότερο λάθος είναι η λανθασμένη χορήγηση φαρμάκου: λάθος φάρμακο, λανθασμένη δόση, λανθασμένη ώρα ή λανθασμένη οδός χορήγησης. Συμβαίνει συχνότερα σε ηλικιωμένους, λόγω του μεγάλου αριθμού φαρμάκων που λαμβάνουν — στη Μ. Βρετανία, το 9% των ιατρικών συνταγών περιέχει λάθη, εκ των οποίων το 1,7% μπορεί να είναι θανατηφόρα.
Άλλα συνηθισμένα λάθη περιλαμβάνουν: ταυτόχρονη χορήγηση φαρμάκων με βλαπτική αλληλεπίδραση, λανθασμένη διάγνωση, χειρουργείο σε λάθος πλευρά ή λάθος ασθενή, λανθασμένο είδος επέμβασης, παράλειψη χειρουργικού εργαλείου στον ασθενή μετά την επέμβαση, και μετάγγιση λανθασμένης ομάδας αίματος.
Η καθυστέρηση στη σωστή διάγνωση αρθρίτιδας είναι ένα από τα συχνά ιατρικά λάθη — δείτε τις σύγχρονες θεραπείες που διαθέτουμε σήμερα.
Τι γίνεται για να μειωθούν
Όταν τα λάθη επαναλαμβάνονται συστηματικά, ακόμη και στα καλύτερα νοσοκομεία του κόσμου, οι ευθύνες αφορούν το σύνολο του συστήματος παροχής υγείας — εκεί πρέπει να στραφούν και οι προσπάθειες βελτίωσης, όχι μόνο στην τιμωρία μεμονωμένων ατόμων, κάτι που τελικά οδηγεί σε συγκάλυψη και διαιώνιση του προβλήματος.
Ήδη εφαρμόζονται μέτρα όπως: ηλεκτρονική συνταγογράφηση φαρμάκων, διπλός έλεγχος συνταγών, σημάδεμα του σημείου χειρουργείου την προηγούμενη ημέρα, λίστες ελέγχου (checklists) πριν και μετά από κάθε επέμβαση, βραχιόλια ταυτοποίησης ασθενών, συστηματική καταγραφή λαθών για μελλοντική πρόληψη, διαπίστευση νοσοκομείων από διεθνείς οργανισμούς, και συνεχιζόμενη εκπαίδευση ιατρών. Στα ΤΕΠ ειδικότερα, η μεγάλη διακύμανση στα ποσοστά διαγνωστικών σφαλμάτων ανάλογα με το νόσημα και το νοσοκομείο δείχνει ότι υπάρχει πραγματικό περιθώριο βελτίωσης, ιδίως όταν οι προσπάθειες στοχεύουν στις πιο συχνά εσφαλμένες κλινικές παρουσιάσεις.
Συμπέρασμα
Τα ιατρικά λάθη δεν εξαφανίζονται ποτέ εντελώς — «το σφάλλειν ανθρώπινον», και οι γιατροί είναι άνθρωποι. Όσο πιο γρήγορα το αναγνωρίσουμε όλοι, τόσο πιο αποτελεσματικά μπορούμε να επενδύσουμε στα συστημικά μέτρα —τεχνολογία, checklists, εκπαίδευση, διαχείριση κόπωσης— που έχουν ήδη αρχίσει να δείχνουν αποτελέσματα.
Βιβλιογραφία
Newman-Toker DE, et al. Diagnostic errors in the emergency department: A systematic review. 2022; doi:10.23970/AHRQEPCCER258
Trockel MT, Menon NK, Rowe SG, et al. Assessment of Physician Sleep and Wellness, Burnout, and Clinically Significant Medical Errors. JAMA Netw Open. 2020;3(12):e2028111.
Institute of Medicine (US). To Err Is Human: Building a Safer Health System. 1999.
Το άρθρο επιμελήθηκε ο Ηρακλής Αβραμόπουλος
Παθολόγος – Διευθυντής Παθολογικής Κλινικής, ΥΓΕΙΑ
Ιατρείο Νεαπόλεως 9, 15123 Μαρούσι,
τηλ. 2106867060, 6944881577
