Οι νευρολογικές εκδηλώσεις του long COVID

Καθώς ο κόσμος συνεχίζει να παλεύει με τις επιπτώσεις της πανδημίας COVID-19, αρκετοί άνθρωποι σε όλο τον κόσμο εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν συμπτώματα της λοίμωξης από  SARS-CoV-2 για μήνες, ακόμη και χρόνια, μετά την αρχική τους προσβολή.

Τα μετά την οξεία λοίμωξη επακόλουθα του COVID-19, που συνήθως αναφέρονται ως μακροχρόνιο (long) COVID-19, ορίζονται από το CDC ως ένα ευρύ φάσμα νέων, επαναλαμβανόμενων ή συνεχιζόμενων προβλημάτων υγείας που αντιμετωπίζουν οι άνθρωποι μετά τη λοίμωξη με SARS-CoV-2, τον ιό που προκαλεί τον COVID-19.

Αν και δεν υπάρχει επί του παρόντος οριστικός λόγος για τον οποίο εμφανίζεται μακροχρόνια ο COVID σε κάποιους που έχουν μολυνθεί με SARS-CoV-2, οι επιπτώσεις του μελετούνται για περισσότερο από ένα χρόνο. Στις 16 Σεπτεμβρίου 2021, το NIH ανακοίνωσε ότι διέθεσε σχεδόν 470 εκατομμύρια δολάρια για τη μελέτη του μακροχρόνιου COVID.

Υπάρχουν πολλοί λόγοι για τους οποίους οι άνθρωποι μπορεί να έχουν μακροχρόνια συμπτώματα και εξαρτάται εν μέρει από το πόσο σοβαρή ήταν η αρχική τους λοίμωξη COVID-19. Οι άνθρωποι που νοσηλεύτηκαν ή είχαν χαμηλά επίπεδα οξυγόνου μπορεί να είχαν πολύ διαφορετικές συνέπειες από εκείνους που δεν χρειάζονταν νοσηλεία.

Πονοκέφαλος και κόπωση τα πιο συχνά συμπτώματα

Τον Οκτώβριο του 2022, σε μια μελέτη που δημοσιεύτηκε στο Brain, Behavior, & Immunity, οι ερευνητές ανέφεραν ότι η κόπωση και ο πονοκέφαλος ήταν τα πιο συχνά μακροχρόνια συμπτώματα του COVID. Επιπλέον, τουλάχιστον ένα νευρολογικό σύμπτωμα αναφέρθηκε από το 80% των ασθενών που συμπεριλήφθηκαν στη μελέτη.

Αν και ο ιός SARS-CoV-2 κυκλοφορεί για σχεδόν 2 ολόκληρα ημερολογιακά χρόνια, εξακολουθούμε να ερευνούμε πώς και γιατί τα συμπτώματα συνεχίζουν να παραμένουν, καθώς και τις διάφορες περιοχές του σώματος που επηρεάζει ο ιός. Ενώ ο COVID-19 είναι μια λοίμωξη του αναπνευστικού, ο long COVID-19 επηρεάζει έντονα το κεντρικό νευρικό σύστημα – και συγκεκριμένα τον εγκέφαλο.

Σαφώς, ο μακροχρόνιος COVID δεν είναι μόνο μια νόσος του αναπνευστικού. Είναι μια συστηματική νόσος που επηρεάζει σχεδόν κάθε σύστημα, συμπεριλαμβανομένου και του εγκεφάλου.

Όλα τα όργανα επηρεάζονται

Τον Αύγουστο του 2021, στο eClinicalMedicine, δημοσιεύτηκαν δεδομένα από μια διεθνή μελέτη που περιελάμβανε χιλιάδες ασθενείς από 56 χώρες που είχαν μολυνθεί από τον COVID-19. Οι συγγραφείς ανέφεραν περισσότερα από 200 συμπτώματα σε κάθε σύστημα οργάνων που σχετίζονταν με μακρά COVID. Παρόμοια ευρήματα αναφέρθηκαν σε μια μελέτη που δημοσιεύτηκε τον Οκτώβριο.

Σύμφωνα με αυτή τη μελέτη, τα άτομα που προσβάλλονται από τον COVID-19 έχουν πολύ υψηλότερο κίνδυνο για πολλά παρατεταμένα συμπτώματα, όχι μόνο πονοκεφάλους και σύγχυση. Αυτός και οι ερευνητές βρήκαν αυξημένο κίνδυνο για όλους τους τύπους εγκεφαλικών επεισοδίων. καταστάσεις γνώσης και μνήμης, όπως η νόσος του Αλτσχάιμερ, επεισοδιακές διαταραχές; αισθητηριακές διαταραχές, προβλήματα ακοής και όρασης, απώλεια όσφρησης και γεύσης και καταστάσεις που περιλαμβάνουν φλεγμονή στον εγκέφαλο, όπως η εγκεφαλίτιδα.

Υπάρχουν πολλές υποθέσεις για το γιατί ο COVID-19 μπορεί να επηρεάσει διαφορετικά συστήματα στο σώμα και τελικά να δημιουργήσει παρατεταμένα συμπτώματα.

Αγγειακοί είτε φλεγμονώδεις μηχανισμοί

Η αγγειακή υπόθεση υποδηλώνει ότι ο SARS-CoV-2 μπορεί να αλληλεπιδράσει με την ενδοθηλιακή επένδυση των αιμοφόρων αγγείων, τα οποία στην πραγματικότητα υπάρχουν παντού. Ο ιός μπορεί να ερεθίσει το ενδοθήλιο των αγγείων, καθιστώντας το πιο επιρρεπές στο σχηματισμό θρόμβων ή μικροθρόμβων.

Αυτή είναι μια υπόθεση αλλά δεν γνωρίζουμε εάν είναι αληθινή. Από την άλλη πλευρά ο COVID-19 επηρεάζει  το ανοσοποιητικό σύστημα του σώματος. Όπως συμβαίνει και με τη γρίπη, τα συμπτώματα που εμφανίζονται οφείλονται όχι μόνο στον ιό που μολύνει το σώμα, αλλά και στην απόκριση του ανοσοποιητικού μας συστήματος στον ιό που δημιουργεί τις κυκλοφορούσες χημικές ουσίες που ονομάζονται φλεγμονώδεις μεσολαβητές και επηρεάζουν τη λειτουργία του εγκεφάλου.

Τα μακροχρόνια αποτελέσματα του COVID προσομοιαζουν με αυτά των ατόμων με ρευματοειδή αρθρίτιδα, μια χρόνια φλεγμονώδη κατάσταση. Οι περισσότεροι άνθρωποι με ρευματοειδή αρθρίτιδα αναφέρουν επίσης παρόμοια συμπτώματα κόπωσης.

Είναι μερικές από τις αυτοάνοσες διαταραχές όπου το ανοσοποιητικό σύστημα είναι υπερδραστήριο. Συτές οι καταστάσεις πιστεύεται ότι οι φλεγμονώδεις μεσολαβητές είναι αυτοί που επηρεάζουν τη λειτουργία του εγκεφάλου.

Εμφανίζονται και ψυχικά προβλήματα

Μια πρόσθετη ανησυχία γύρω από το μακροχρόνιο COVID δεν είναι μόνο το σωματικό πρόβλημα, αλλά και το ψυχικό. Με τα συμπτώματα να διαρκούν για μήνες κάθε φορά, έως και περισσότερο από ένα χρόνο, έχουν αναφερθεί αυξήσεις στην κατάθλιψη και το άγχος μεταξύ των ατόμων με μόνιμα συμπτώματα.

Η κατάθλιψη είναι πιθανώς αμφίδρομη. Γνωρίζουμε ότι οι άνθρωποι που έχουν εγκεφαλική βλάβη, όπως εγκεφαλικό επεισόδιο ή νόσο του Πάρκινσον ή επιληπτικές κρίσεις, έχουν υψηλό κίνδυνο για κατάθλιψη. Γνωρίζουμε ότι η κατάθλιψη προκαλείται από νευροχημικές ανισορροπίες ή ανισορροπίες νευροδιαβιβαστών στον εγκέφαλο και αυτό μπορεί να προκληθεί από μια πρωτογενή εγκεφαλική βλάβη. Οι νευροχημικές ανισορροπίες που εκδηλώνονται ως κατάθλιψη μπορούν να επιδεινώσουν ορισμένα συμπτώματα.

Πράγματα όπως η οικονομική ανασφάλεια, η επισιτιστική ανασφάλεια, η κοινωνική απομόνωση, η καταπολέμηση της νέας αναπηρίας, ο θάνατος ενός αγαπημένου προσώπου – όλα αυτά μπορούν να επηρεάσουν πολλά από τα νευρολογικά συμπτώματα και την ικανότητα των ανθρώπων να αναρρώσουν μετά τη νοσηλεία.

Είναι σημαντικό για τους κλινικούς γιατρούς να εξετάζουν όλες τις πτυχές της ζωής ενός ασθενούς, επειδή ορισμένοι προσωπικοί παράγοντες μπορεί να επηρεάσουν τη σοβαρότητα συγκεκριμένων συμπτωμάτων.

Βιβλιογραφία

Chen AK, et al. Neuropsychiatric sequelae of long COVID-19: Pilot results from the COVID-19 neurological and molecular prospective cohort study in Georgia, USA Brain Behav Immun Health. 2022;doi:10.1016/j.bbih.2022.100491.

Davis HE, et al. Characterizing long COVID in an international cohort: 7 months of symptoms and their impact. EClinicalMedicine. 2021;doi:10.1016/j.eclinm.2021.101019.

Xu E, et al. Long-term neurologic outcomes of COVID-19. Nat Med. 2022;doi:10.1038/s41591-022-02001-z.

About Ηρακλής Αβραμόπουλος 1389 Articles
Παθολόγος Διευθυντής Παθολογικής Κλινικής Νοσοκομείο Υγεία ΙΑΤΡΕΙΟ Νεαπόλεως 9 15123 Μαρούσι 2106867060 2106838742 6944881577 avramopoulos(at)medweb(dot)gr