Η χρήση γκαμπαπεντίνης σε ενήλικες με χρόνιο πόνο στη μέση συσχετίστηκε σημαντικά με αυξημένο κίνδυνο άνοιας και ήπιας γνωστικής εξασθένησης, σύμφωνα με έρευνα που δημοσιεύτηκε στο Regional Anesthesia & Pain Medicine του BMJ.
Προς το παρόν, υπάρχει μια ασυμφωνία σχετικά με το εάν η γκαμπαπεντίνη αυξάνει τον κίνδυνο ενός ασθενούς για ανάπτυξη άνοιας ή γνωστικής εξασθένησης. Επιπλέον, η ιατρική κοινότητα δεν έχει ισχυρή κατανόηση του πώς η γκαμπαπεντίνη επηρεάζει τη γνωστική λειτουργία και εάν συμβάλλει σε νευροεκφυλιστικές διεργασίες.
Ο Eghrari και οι συνεργάτες του προσπάθησαν να εξετάσουν εάν η χορήγηση γκαμπαπεντίνης, η οποία έχει εγκριθεί από τον FDA από το 1993 για τη θεραπεία μερικών επιληπτικών κρίσεων και έχει επίσης εγκριθεί για χρόνιο πόνο τις τελευταίες 2 δεκαετίες, μπορεί να σχετίζεται με άνοια και ήπια γνωστική εξασθένηση (MCI) σε ενήλικες με επίμονο πόνο στη μέση.
Η αναδρομική μελέτη κοόρτης τους χρησιμοποίησε την εθνική βάση δεδομένων TriNetX με ανώνυμα αρχεία ασθενών από το 2004 έως το 2024 για να αποφέρει 26.416 ενήλικες που χρησιμοποιούσαν γκαμπαπεντίνη και περισσότερα από 1 εκατομμύριο άτομα που δεν χρησιμοποιούσαν γκαμπαπεντίνη, και οι δύο μετά από διάγνωση πόνου στη μέση.
Οι ερευνητές χρησιμοποίησαν αντιστοίχιση βαθμολογίας προδιάθεσης για όλους τους συμμετέχοντες, ελέγχοντας τα δημογραφικά στοιχεία, τις συννοσηρότητες και τα παυσίπονα μεταξύ ίσων συνόλων 26.416 ατόμων. Οι συμμετέχοντες και από τις δύο ομάδες κατηγοριοποιήθηκαν επιπλέον κατά ηλικία (18 έως 64, 18 έως 34, 35 έως 49, 50 έως 64, 65 ετών και άνω) και συχνότητα συνταγογράφησης γκαμπαπεντίνης από τρεις έως έντεκα συνταγές και 12 ή περισσότερες.
Τα κύρια αποτελέσματα της μελέτης ήταν η συχνότητα εμφάνισης άνοιας και η ήπια γνωστική εξασθένηση (MCI) για όλους τους συμμετέχοντες εντός 10 ετών από τη διάγνωση χρόνιου πόνου.
Ο Eghrari και οι συνεργάτες του παρέλειψαν επίσης ασθενείς με παθήσεις όπως η επιληψία, το εγκεφαλικό επεισόδιο και ο καρκίνος, όλοι παράγοντες κινδύνου για άνοια και νευροεκφυλισμό, για να αποφευχθεί η σύγχυση αυτών των δεδομένων.
Σύμφωνα με τα αποτελέσματα, οι συμμετέχοντες όλων των ηλικιακών ομάδων που έλαβαν έξι ή περισσότερες συνταγές γκαμπαπεντίνης κατέγραψαν αυξημένη συχνότητα εμφάνισης άνοιας (RR = 1,29; 95% CI: 1,18–1,4) και MCI (RR = 1,85; 95% CI: 1,63–2,1).
Όταν κατηγοριοποιήθηκαν κατά ηλικία, οι ενήλικες ηλικίας 18 έως 64 ετών στους οποίους συνταγογραφήθηκε γκαμπαπεντίνη είχαν περισσότερο από διπλάσιο κίνδυνο άνοιας (RR = 2,1; 95% CI: 1,75–2,51) και MCI (RR = 2,5; 95% CI: 2,04–3,05) σε σύγκριση με εκείνους στους οποίους δεν συνταγογραφήθηκε γκαμπαπεντίνη.
Αυτός ο κίνδυνος αυξανόταν με τις συχνότερες συνταγογραφήσεις γκαμπαπεντίνης, καθώς όσοι σε όλες τις ηλικιακές ομάδες με 12 ή περισσότερες συνταγές είχαν υψηλότερη συχνότητα εμφάνισης άνοιας (RR = 1,4· 95% CI: 1,25–1,57) και MCI (RR = 1,65· 95% CI: 1,42–1,91) σε σύγκριση με εκείνους που συνταγογράφησαν το φάρμακο μόνο τρεις έως 11 φορές.
Ο κίνδυνος ήταν σημαντικά αυξημένος μεταξύ ενηλίκων ηλικίας 50 έως 64 ετών για άνοια (RR = 1,98· 95% CI: 1,54 έως 2,54) και MCI (RR = 2,02· 95% CI: 1,5 έως 2,71).
Ωστόσο,η συχνότητα εμφάνισης άνοιας και MCI ήταν χαμηλή μεταξύ ενηλίκων ηλικίας 18 έως 34 ετών, χωρίς σαφή διαφορά μεταξύ των ομάδων έκθεσης στη γκαμπαπεντίνη.
Συνιστάται στους γιατρούς που συνταγογραφούν γκαμπαπεντίνη για χρόνιο πόνο να πραγματοποιούν τακτικά γνωστικές εξετάσεις.
Χρειάζεται αυξημένη προσοχή κατά τη συνταγογράφηση γκαμπαπεντίνης λόγω αυτών των σχετικών κινδύνων για άνοια και MCI.
Οι ασθενείς που λαμβάνουν αυτό το φάρμακο θα πρέπει να ειδοποιούν τον γιατρό τους εάν παρατηρήσουν οποιαδήποτε γνωστικά ελλείμματα, όπως σύγχυση, κακή μνήμη ή επιβράδυνση της σκέψης
Βιβλιογραφία
Eghrari NB et al. Risk of dementia following gabapentin prescription in chronic low back pain patients. BMJ Reg Anesth Pain Med. 2025;doi:10.1136/rapm-2025-106577.
Το άρθρο επιμελήθηκε ο Ηρακλής Αβραμόπουλος
Παθολόγος – Διευθυντής Παθολογικής Κλινικής, Νοσοκομείο ΥΓΕΙΑ
