Ενημέρωση 2026: Το άρθρο ενσωματώνει τώρα τρεις σετ οδηγιών — American Gastroenterological Association (AGA), American College of Physicians (ACP), και την πιο πρόσφατη κλινική οδηγία του American College of Gastroenterology (ACG, Ιούλιος 2026) ειδικά για την εξωνοσοκομειακή αντιμετώπιση.
Η οξεία εκκολπωματίτιδα του παχέος εντέρου παραμένει μια από τις συχνότερες αιτίες επείγουσας γαστρεντερολογικής φροντίδας. Τα τελευταία χρόνια, δύο μεγάλοι επιστημονικοί φορείς στις ΗΠΑ — η Αμερικανική Γαστρεντερολογική Εταιρεία (AGA) και το American College of Physicians (ACP) — έχουν δημοσιεύσει επικαιροποιημένες κλινικές οδηγίες που αλλάζουν σημαντικά την καθημερινή κλινική πρακτική, μετατοπίζοντας την προσέγγιση προς πιο συντηρητική, εξατομικευμένη φροντίδα.
Διάγνωση: πότε χρειάζεται αξονική τομογραφία
Και οι δύο φορείς συμφωνούν ότι η αξονική τομογραφία κοιλίας (CT) πρέπει να περιλαμβάνεται στις διαγνωστικές εξετάσεις όταν υπάρχει διαγνωστική αβεβαιότητα — καθώς σε περίπου τις μισές περιπτώσεις ύποπτης εκκολπωματίτιδας τελικά τίθενται άλλες διαγνώσεις. Το ACP διευκρινίζει ότι πρόκειται για σύσταση υπό όρους, βασισμένη σε στοιχεία χαμηλής βεβαιότητας, δηλαδή η κλινική κρίση παραμένει καθοριστική.
Θεραπεία: πότε χρειάζονται πράγματι αντιβιοτικά και νοσηλεία
Η σημαντικότερη αλλαγή στην πρακτική αφορά τη χρήση αντιβιοτικών. Σύμφωνα με το ACP, επιλεγμένοι ασθενείς με οξεία μη επιπλεγμένη αριστερή εκκολπωματίτιδα μπορούν να αντιμετωπιστούν αρχικά χωρίς αντιβιοτικά. Ως «επιλεγμένοι» ορίζονται οι ανοσοεπαρκείς ασθενείς, χωρίς συστηματική φλεγμονώδη απόκριση ή ανοσοκαταστολή, που δεν είναι ιατρικά εύθραυστοι και διαθέτουν κοινωνική/οικογενειακή υποστήριξη για παρακολούθηση ως εξωτερικοί ασθενείς.
Η AGA συμφωνεί με αυτή την κατεύθυνση, προτείνοντας τα αντιβιοτικά να χρησιμοποιούνται «επιλεκτικά και όχι ως ρουτίνα» στις ήπιες περιπτώσεις. Ενδείξεις για χρήση αντιβιοτικών σε απλή εκκολπωματίτιδα περιλαμβάνουν:
- Παρουσία συννοσηρότητας ή ανοσοκαταστολής
- Επίπεδο C-αντιδρώσας πρωτεΐνης (CRP) > 140 mg/L
- Αριθμό λευκών αιμοσφαιρίων > 15.000/mm³
- Παρουσία συλλογής υγρού ή εκτεταμένη φλεγμονή στην απεικόνιση
Ομοίως, το ACP προτείνει η πλειονότητα των ανοσοεπαρκών ασθενών με οξεία μη επιπλεγμένη αριστερή εκκολπωματίτιδα να αντιμετωπίζεται αρχικά εξωνοσοκομειακά, καθώς δεν υπάρχουν στοιχεία που να δείχνουν όφελος από τη συνήθη νοσηλεία σε αυτή την ομάδα ασθενών.
Κολονοσκόπηση μετά το επεισόδιο: πότε χρειάζεται
Το ACP συστήνει παραπομπή για κολονοσκόπηση μετά από ένα αρχικό επεισόδιο επιπλεγμένης εκκολπωματίτιδας αριστερής πλευράς, εφόσον ο ασθενής δεν έχει υποβληθεί σε πρόσφατη κολονοσκόπηση — καθώς ο καρκίνος του παχέος εντέρου μπορεί σπάνια να εμφανιστεί με παρόμοια συμπτώματα και ευρήματα CT. Η AGA, από την πλευρά της, σημειώνει ότι όταν τα συμπτώματα επιμένουν μετά το οξύ επεισόδιο, συνιστάται αξονική τομογραφία και κολονοσκόπηση για αποκλεισμό εμμένουσας φλεγμονής — αν και τα περισσότερα χρόνια συμπτώματα σχετίζονται τελικά με σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου παρά με υποτροπή.
Πρόληψη υποτροπής: τι βοηθά πραγματικά
Και οι δύο φορείς είναι σαφείς: κανένα φάρμακο δεν έχει αποδειχθεί ότι μειώνει τον κίνδυνο υποτροπής. Το ACP μάλιστα συστήνει ρητά να αποφεύγεται η μεσαλαμίνη για την πρόληψη υποτροπιάζουσας εκκολπωματίτιδας — πρόκειται για ισχυρή σύσταση, βασισμένη σε στοιχεία υψηλής βεβαιότητας, λόγω μη αποδεδειγμένου οφέλους έναντι γνωστών παρενεργειών (επιγαστρικό άλγος, ναυτία, διάρροια, ζάλη, νεφρική και ηπατική δυσλειτουργία).
Τα μέτρα με πραγματικό όφελος στην πρόληψη είναι μη φαρμακολογικά:
- Δίαιτα υψηλής ποιότητας, πλούσια σε φυτικές ίνες
- Τακτική σωματική δραστηριότητα
- Επίτευξη φυσιολογικού δείκτη μάζας σώματος
- Διακοπή καπνίσματος
- Αποφυγή μη στεροειδών αντιφλεγμονωδών φαρμάκων (με εξαίρεση την ασπιρίνη για δευτερογενή καρδιαγγειακή πρόληψη)
2026 Update: Νέα οδηγία ACG για εξωνοσοκομειακή αντιμετώπιση
Τον Ιούλιο του 2026, το American College of Gastroenterology (ACG) δημοσίευσε νέα κλινική οδηγία ειδικά για την αντιμετώπιση της εκκολπωματίτιδας σε εξωνοσοκομειακό περιβάλλον, με έμφαση στη διαγνωστική ακρίβεια και τις παρεμβάσεις τρόπου ζωής για πρόληψη υποτροπής.
Η εκκολπωματίτιδα ευθύνεται για 1,7 εκατομμύρια επισκέψεις σε ιατρεία, 452.000 επισκέψεις σε ΤΕΠ και εκτιμώμενο κόστος 5,5 δισεκατομμυρίων δολαρίων ετησίως στις ΗΠΑ. Τουλάχιστον το 25% των ασθενών θα εμφανίσει υποτροπή, με τον κίνδυνο να αυξάνεται με κάθε επόμενο επεισόδιο.
Αντιβιοτικά: Η νέα οδηγία επιβεβαιώνει και ενισχύει τη σύσταση κατά της τακτικής χρήσης αντιβιοτικών σε ασθενείς με οξεία, μη επιπλεγμένη εκκολπωματίτιδα χαμηλού κινδύνου — τέσσερις τυχαιοποιημένες μελέτες δεν έδειξαν όφελος στη θνησιμότητα, την εξέλιξη σε επιπλεγμένη νόσο, την υποτροπή ή την ανάγκη χειρουργείου/επανεισαγωγής. Αντιβιοτικά συνιστώνται μόνο σε ασθενείς με χαρακτηριστικά υψηλού κινδύνου, ανοσοκαταστολή, ευθραυστότητα, ή όταν δεν είναι εξασφαλισμένη η ασφαλής εξωνοσοκομειακή παρακολούθηση.
Προβιοτικά, μεσαλαμίνη, ριφαξιμίνη: Η οδηγία συστήνει ρητά κατά της χρήσης τους για πρόληψη υποτροπής — τα στοιχεία δεν συνδέουν κανένα από αυτά με μειωμένο κίνδυνο, ενώ έχουν κόστος, πιθανές παρενέργειες και επιβάρυνση καθημερινής χρήσης.
Διατροφή: Συστήνεται διατροφή πλούσια σε φυτικές ίνες — φρούτα, λαχανικά, δημητριακά ολικής άλεσης και όσπρια — με περιορισμό του κόκκινου κρέατος, των επεξεργασμένων δημητριακών, των trans λιπαρών και των γλυκών. Η νέα οδηγία επιβεβαιώνει ότι δεν υπάρχει τεκμηρίωση για την παλιά αντίληψη ότι οι ξηροί καρποί, το καλαμπόκι, οι σπόροι ή τα ποπ κορν αυξάνουν τον κίνδυνο υποτροπής — δεν χρειάζεται να αποφεύγονται.
Σωματικό βάρος και άσκηση: Συνιστάται τακτική σωματική δραστηριότητα και διατήρηση υγιούς σωματικού βάρους, μαζί με τις υπόλοιπες αλλαγές τρόπου ζωής.
Αλκοόλ και αντιφλεγμονώδη: Συνιστάται διακοπή καπνίσματος και μέτρια κατανάλωση αλκοόλ — η λευκή οινοπνευματώδης ζύθος (spirits) και το λευκό κρασί φαίνεται να συνδέονται ιδιαίτερα με αυξημένο κίνδυνο πρώτου επεισοδίου εκκολπωματίτιδας. Συνιστάται επίσης αποφυγή τακτικής χρήσης μη στεροειδών αντιφλεγμονωδών (NSAIDs) μετά την ανάρρωση, καθώς συνδέονται με αυξημένο κίνδυνο πρώτου επεισοδίου — αν και τα δεδομένα για την υποτροπή είναι πιο περιορισμένα, οπότε τα NSAIDs μπορούν να χρησιμοποιηθούν όταν υπάρχει κλινική ένδειξη.
Κολονοσκόπηση: Συνιστάται 6–8 εβδομάδες μετά την ανάρρωση από επιπλεγμένη εκκολπωματίτιδα, για αποκλεισμό καρκίνου παχέος εντέρου ή προκαρκινικών αλλοιώσεων — έχουν καταγραφεί περιπτώσεις καρκίνου που αρχικά εκλήφθηκαν λανθασμένα ως εκκολπωματίτιδα, συχνότερα σε επιπλεγμένη νόσο. Μετά από μη επιπλεγμένο επεισόδιο, κολονοσκόπηση συνιστάται αν υπάρχουν συμπτώματα-σημαία κινδύνου (ανεξήγητη απώλεια βάρους, αλλαγή συνήθειας εντέρου, σιδηροπενική αναιμία, αιμορραγικές κενώσεις, επίμονο κοιλιακό άλγος) ή αν ο ασθενής δεν είναι ενημερωμένος με τον προληπτικό έλεγχο καρκίνου παχέος εντέρου.
Εκλεκτική χειρουργική: Για ασθενείς με υποτροπιάζουσα, μη επιπλεγμένη εκκολπωματίτιδα που επηρεάζει σημαντικά την ποιότητα ζωής, συνιστάται παραπομπή για συμβουλευτική κολεκτομής — η απόφαση πρέπει να βασίζεται στο βάρος συμπτωμάτων και την ποιότητα ζωής, όχι στην πρόληψη μελλοντικού επείγοντος χειρουργείου. Είναι σημαντικό οι ασθενείς να κατανοούν ότι, παρότι οι υποτροπές μπορεί να είναι απογοητευτικές και απρόβλεπτες, γενικά έχουν μικρότερη πιθανότητα επιπλοκών σε σχέση με το πρώτο επεισόδιο.
Χειρουργική επέμβαση: εξατομικευμένη απόφαση, όχι αυτόματος κανόνας
Και οι δύο φορείς συγκλίνουν σε ένα βασικό μήνυμα: οι κλινικοί γιατροί δεν πρέπει να συστήνουν προληπτική (τμηματική) κολεκτομή με μοναδικό κριτήριο τον αριθμό των επεισοδίων εκκολπωματίτιδας που έχει υποστεί ένας ασθενής. Το ACP προτείνει η εκλεκτική χειρουργική επέμβαση να συζητείται σε ασθενείς με μη επιπλεγμένη εκκολπωματίτιδα που είναι επίμονη ή υποτροπιάζει συχνά, ή σε επιπλεγμένη εκκολπωματίτιδα — πάντα με εξατομικευμένη απόφαση που λαμβάνει υπόψη τη σοβαρότητα, τους λειτουργικούς κινδύνους, τα οφέλη, το κόστος και τις προτιμήσεις του ασθενούς.
Το πρακτικό συμπέρασμα
Οι σύγχρονες οδηγίες, τόσο της AGA όσο και του ACP, αντικατοπτρίζουν μια σταθερή στροφή προς πιο συντηρητική, εξατομικευμένη, επικεντρωμένη στον ασθενή αντιμετώπιση της οξείας εκκολπωματίτιδας: λιγότερα αντιβιοτικά χωρίς αδιάκριτη χρήση, λιγότερη αυτόματη νοσηλεία, λιγότερη «προληπτική» χειρουργική με μόνο κριτήριο τον αριθμό επεισοδίων. Ωστόσο, η κλινική πρακτική συχνά καθυστερεί να ακολουθήσει: τα ποσοστά εκλεκτικής κολεκτομής μετά από οξεία εκκολπωματίτιδα συνεχίζουν να αυξάνονται, και τα αντιβιοτικά εξακολουθούν να χρησιμοποιούνται ευρέως ακόμη και σε ήπιες περιπτώσεις. Η συζήτηση με τον θεράποντα γιατρό, με βάση το ατομικό προφίλ κινδύνου, παραμένει το κλειδί.
Βιβλιογραφία
Peery AF et al. AGA clinical practice update on medical management of colonic diverticulitis: Expert review. Gastroenterology 2021 Feb; 160:906.
Neil Stollman, et al. American Gastroenterological Association Institute Guideline on the Management of Acute Diverticulitis. Gastroenterology 2015;149:1944–1949.
Paula D Strassle, et al. Rates of Elective Colectomy for Diverticulitis Continued to Increase After 2006 Guideline Change. Gastroenterology. 2019 Dec;157(6):1679-1681.e11.
Ethan M. Balk, et al. Evaluation and Management After Acute Left-Sided Colonic Diverticulitis. Ann Intern Med. doi:10.7326/M21-1646.
Amir Qaseem, et al. Colonoscopy for Diagnostic Evaluation and Interventions to Prevent Recurrence After Acute Left-Sided Colonic Diverticulitis: A Clinical Guideline From the American College of Physicians. Ann Intern Med. doi:10.7326/M21-2711.
Ethan M. Balk, et al. Diagnostic Imaging and Medical Management of Acute Left-Sided Colonic Diverticulitis. Ann Intern Med. doi:10.7326/M21-1645.
Amir Qaseem, et al. Diagnosis and Management of Acute Left-Sided Colonic Diverticulitis: A Clinical Guideline From the American College of Physicians. Ann Intern Med. doi:10.7326/M21-2710.
Peery AF, et al. American College of Gastroenterology Clinical Guideline: Management of
Colonic Diverticulitis. Am J Gastroenterol. 2026;doi:10.14309/ajg.0000000000004047.
Το άρθρο επιμελήθηκε ο Ηρακλής Αβραμόπουλος
Παθολόγος – Διευθυντής Παθολογικής Κλινικής, ΥΓΕΙΑ
Ιατρείο Νεαπόλεως 9, 15123 Μαρούσι,
τηλ. 2106867060, 6944881577
