Εκπληκτικό: οι μελέτες με μη σημαντικά αποτελέσματα είναι 11 φορές λιγότερο πιθανό να δημοσιευτούν

Μια ανάλυση μελετών για καρκίνο κεφαλής και τραχήλου εντόπισε δύο παράγοντες που συσχετίζονταν έντονα με την προκατάληψη δημοσίευσης.

Οι κλινικές μελέτες που δεν απέδωσαν στατιστικά σημαντικά αποτελέσματα είχαν 11 φορές λιγότερες πιθανότητες να δημοσιευτούν από εκείνες με σημαντικά αποτελέσματα. Οι μελέτες που κρίθηκαν ατελείς – όπως εκείνες που είχαν τερματιστεί πρόωρα ή αποσυρθεί, ή εκείνες με άγνωστη κατάσταση – είχαν τρεις φορές λιγότερες πιθανότητες να δημοσιευτούν.

Η προκατάληψη δημοσίευσης δεν περιορίζεται στις κλινικές μελέτες για καρκίνο κεφαλής και τραχήλου. Πρόκειται για ένα διαδεδομένο ζήτημα που μπορεί να έχει σημαντικές συνέπειες για την ιατρική κοινότητα. Όσο περισσότεροι άνθρωποι γνωρίζουν την επικράτησή της, τόσο το καλύτερο, και ελπίζουμε ότι αυτό θα οδηγήσει σε μεγαλύτερη προσπάθεια για την καταπολέμησή της στο μέλλον.

Αιτίες και συνέπειες

Οι αιτίες της προκατάληψης δημοσίευσης – όταν το αποτέλεσμα μιας μελέτης επηρεάζει την απόφαση δημοσίευσης ή παρουσίασης των ευρημάτων – περιλαμβάνουν το εγγενές κίνητρο των ερευνητών να δημοσιεύσουν θετικά αποτελέσματα και την απροθυμία των ιατρικών περιοδικών να δημοσιεύσουν αρνητικά ευρήματα.

Η διαδεδομένη προκατάληψη δημοσίευσης στην ιατρική έχει μελετηθεί εκτενώς.

Πριν από περισσότερο από μια δεκαετία, ο Schumucker και οι συνεργάτες του διεξήγαγαν μια συστηματική ανασκόπηση περισσότερων από 5.100 μελετών που εντοπίστηκαν από επιτροπές δεοντολογίας έρευνας και περισσότερων από 12.600 μελετών που εντοπίστηκαν από μητρώα μελετών για να αξιολογήσουν το ποσοστό που είχε δημοσιευτεί ως άρθρα σε επιστημονικά περιοδικά με αξιολόγηση από ομοτίμους. Οι μελέτες κάλυπταν πολλαπλές ιατρικές ειδικότητες.

Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι μόνο οι μισές είχαν δημοσιευτεί και εκείνες με στατιστικά σημαντικά αποτελέσματα είχαν σχεδόν τρεις φορές περισσότερες πιθανότητες να δημοσιευτούν από εκείνες με μη σημαντικά αποτελέσματα (OR = 2,8; 95% CI, 2,2-3,5).

Ο Peters και οι συνεργάτες του διεξήγαγαν μια ανασκόπηση μελετών γαστρεντερικής ογκολογίας που ξεκίνησαν μεταξύ 2010 και 2019. Διαπίστωσαν ότι το 33% όλων των μελετών – και το 60% εκείνων που έκλεισαν πρόωρα – παρέμειναν αδημοσίευτες στις αρχές του 2021.

Η μη δημοσίευση κλινικών μελετών οδηγεί σε σημαντική σπατάλη χρόνου, χρημάτων και πόρων.

Άλλοι ερευνητές θα μπορούσαν ενδεχομένως να διεξάγουν έρευνα που είναι αναπόφευκτο να έχει αρνητικά αποτελέσματα, επειδή επαναλαμβάνουν εν αγνοία τους πειράματα που έχουν ήδη αποτύχει. Αυτό θα μπορούσε επίσης να εκθέσει τους συμμετέχοντες στην έρευνα σε περιττούς κινδύνους εάν μια προηγούμενη κλινική μελέτη διακοπεί για λόγους ασφαλείας και δεν υπάρχει δημοσίευση που να τη συνοδεύει.

Ο Lewis και οι συνεργάτες του στόχευσαν να διερευνήσουν την επικράτηση και τις μεταβλητές που συνδέονται με τη μη δημοσίευση κλινικών μελετών για καρκίνο κεφαλής και τραχήλου.

Οι ερευνητές έψαξαν στο ClinicalTrials.gov τον Φεβρουάριο του 2024 και εντόπισαν περισσότερες από 2.300 κλινικές μελέτες για καρκίνο κεφαλής και τραχήλου.

Απέκλεισαν περισσότερες από 1.400 μελέτες φάσης 1, καθώς και σχεδόν 600 μελέτες που είτε είχαν ημερομηνίες έναρξης πριν από την 1η Ιανουαρίου 2005 – λόγω της μεγαλύτερης επικράτησης ασυνεπειών μορφοποίησης στο ClinicalTrials.gov – είτε ημερομηνίες ολοκλήρωσης μετά τις 31 Δεκεμβρίου 2021, γεγονός που επέτρεπε την πιθανότητα καθυστερημένης δημοσίευσης.

Οι ερευνητές έκριναν τις υπόλοιπες 358 μελέτες κατάλληλες για αξιολόγηση. Συμπεριέλαβαν τις πρώτες 100 στην ανάλυσή τους. Η πλειονότητα ήταν φάσης 2 (78%), είχε πανεπιστημιακούς χορηγούς (60%) και είχε χορηγούς στη Βόρεια Αμερική ή την Ευρώπη (72%).

Ο Lewis και οι συνεργάτες του χρησιμοποίησαν τους αριθμούς των Εθνικών Κλινικών Μελετών, τα ονόματα των κύριων ερευνητών και άλλες λέξεις-κλειδιά για να αναζητήσουν σχετικές δημοσιεύσεις μελετών στο PubMed και το Google Scholar. Επικοινώνησαν επίσης με τον κύριο ερευνητή κάθε μελέτης μέσω email.

Οι ερευνητές κατηγόρησαν ως ατελή οποιαδήποτε μελέτη με κατάσταση που αναφέρεται ως αποσυρθείσα, τερματισμένη ή άγνωστη χωρίς δημοσιευμένο χειρόγραφο.

Πιθανότητα μη δημοσίευσης

Σαράντα πέντε (45%) από τις δοκιμές που αναλύθηκαν δεν είχαν σχετική δημοσίευση που να εξηγεί τα αποτελέσματα των κύριων μέτρων έκβασης.

Τα αποτελέσματα δεν έδειξαν στατιστικά σημαντική συσχέτιση μεταξύ της κατάστασης δημοσίευσης της μελέτης και της φάσης της μελέτης, της κατηγορίας ή της περιοχής του χορηγού, της σύστασης ενός συμβουλίου παρακολούθησης της ασφάλειας δεδομένων, της κατηγορίας παρέμβασης (φάρμακο έναντι μη φαρμάκου), του κύριου σκοπού (θεραπεία έναντι μη θεραπείας), της κατάστασης τυχαιοποίησης ή της χρήσης ομάδας ελέγχου.

Ωστόσο, οι ερευνητές παρατήρησαν σημαντικά υψηλότερη πιθανότητα μη δημοσίευσης για μελέτες που δεν είχαν στατιστικά σημαντικά αποτελέσματα (RR = 11,08; 95% CI, 2,85-42,98), καθώς και για εκείνες που θεωρήθηκαν ελλιπείς (RR = 3,77; 95% CI, 2,33-6,11).

Το 11πλάσιο μέγεθος σίγουρα ήταν πολύ εκπληκτικό.

Πολλά περιοδικά θέλουν να δημοσιεύουν μελέτες με αποτελέσματα που θα προωθήσουν τον τομέα, κάτι που έχει νόημα. Οι ερευνητές αισθάνονται το ίδιο – θέλουν να δημοσιεύουν εργασίες με αποτελέσματα που θα είναι πιο πρωτοποριακά. Αλλά, ως αρνητική συνέπεια αυτών, μελέτες με μη σημαντικά ή αρνητικά αποτελέσματα δεν θα δημοσιευτούν.

Ορισμένες μελέτες που ολοκληρώθηκαν πρόωρα περιελάμβαναν εξηγήσεις στο ClinicalTrials.gov που υποδείκνυαν ανησυχίες για την ασφάλεια ή την έλλειψη αποτελεσματικότητας που συνέβαλαν στην απόφαση. Ωστόσο, άλλες μελέτες δεν είχαν συνοδευτική εξήγηση για πρόωρο τερματισμό.

Η έλλειψη στατιστικά σημαντικής συσχέτισης μεταξύ της πιθανότητας δημοσίευσης και της κατηγορίας χορηγού – βιομηχανία, κυβέρνηση ή πανεπιστήμιο – προκάλεσε έκπληξη.

Μια ανασκόπηση 93 μεταναλύσεων που δημοσιεύθηκαν σε πέντε ιστότοπους περιοδικών ογκολογίας έδειξε ότι εκείνες που χρηματοδοτήθηκαν από τη βιομηχανία ανέφεραν ευνοϊκά συμπεράσματα συχνότερα από εκείνες που δεν χρηματοδότηση από τη βιομηχανία.

Οι φορείς χρηματοδότησης ή τα ιατρικά ιδρύματα θα μπορούσαν να εφαρμόσουν αυστηρά κριτήρια που απαιτούν τη δημοσίευση όλων των ερευνητικών αποτελεσμάτων.

Δεδομένου ότι η μη δημοσίευση δημιουργεί την πιθανότητα τεράστιας σπατάλης και θα μπορούσε ακόμη και να είναι επιβλαβής για τους συμμετέχοντες στην έρευνα, οι μελέτες θα πρέπει να καταλήγουν σε δημοσίευση ανεξάρτητα από το αν τα αποτελέσματα είναι ιδανικά ή όχι.

Βιβλιογραφία

Haslam A, Tuia J, Prasad V. Scoping Review of Published Oncology Meta-analyses in High-Impact Oncology Journals. JAMA Netw Open. 2023;6(6):e2318877.

Lewis E, Zolkind P, Kallogjeri D, Piccirillo JF. Contributing Factors to the Nonpublication of Head and Neck Cancer Clinical Trials. JAMA Otolaryngol Head Neck Surg. Published online August 28, 2025.

Gabrielle W. Peters, Weiwei Tao, Wei Wei, Joseph A. Miccio, Krishan R. Jethwa, Michael Cecchini, Kimberly L. Johung, Publication Bias in Gastrointestinal Oncology Trials Performed over the Past Decade, The Oncologist, Volume 26, Issue 8, August 2021, Pages 660–667,

Christine Schmucker,Lisa K. Schell, et al. Extent of Non-Publication in Cohorts of Studies Approved by Research Ethics Committees or Included in Trial Registries. PLoS One. 2014;doi:10.1371/journal.pone.0114023.