Δεν χρειάζεται να αποφεύγονται τα ιωδιούχα ενδοφλέβια σκιαγραφικά σε ασθενείς με ήπια έως μέτρια νεφρική δυσλειτουργία.
Τα ιωδιούχα ενδοφλέβια σκιαγραφικά — που χρησιμοποιούνται στην αξονική τομογραφία (CT) και σε άλλες απεικονιστικές μεθόδους — έχουν ενοχοποιηθεί για την επιδείνωση της νεφρικής λειτουργίας σε ορισμένους ασθενείς. Η εντύπωση ότι τα ιωδιούχα σκιαγραφικά μέσα που χρησιμοποιούνται σήμερα συχνά προκαλούν ή επιδεινώνουν τη νεφρική δυσλειτουργία μας υποχρεώνει να διαπραγματευόμαστε συχνά με τους ακτινολόγους, προσπαθώντας να υποστηρίξουμε ότι τα οφέλη μιας εξέτασης με σκιαγραφική ουσία υπερτερούν των βλαβών.
Τώρα, ως μέρος μιας σειράς «Πράγματα που κάνουμε χωρίς λόγο», οι συγγραφείς παρέχουν μια σύντομη αλλά συναρπαστική επισκόπηση αυτού του θέματος — δείχνοντας ότι οι κίνδυνοι που σχετίζονται με τα σύγχρονα ενδοφλέβια σκιαγραφικά έχουν υπερεκτιμηθεί, πιθανώς εις βάρος της φροντίδας των ασθενών.
Παρόλο που μερικές τυχαιοποιημένες μελέτες διαφορετικών τύπων ιωδιούχων σκιαγραφικών μέσων σε νοσηλευόμενους ασθενείς έχουν δείξει οξεία νεφρική βλάβη (ΟΝΒ) μετά από σκιαγραφικό, αυτές οι μελέτες δεν περιελάμβαναν ομάδες ελέγχου χωρίς έκθεση σε σκιαγραφικό και δεν έλαβαν υπόψη ότι οι νοσηλευόμενοι ασθενείς έχουν συχνές διακυμάνσεις στην κρεατινίνη ορού, ανεξάρτητα από τη λήψη ιωδιούχου σκιαγραφικού. Ωστόσο, ξεκινώντας πριν από περίπου 10 χρόνια, αρκετές μεγάλες ελεγχόμενες μελέτες έδειξαν πειστικά ότι οι ασθενείς που έλαβαν ενδοφλέβια σκιαγραφικό δεν ήταν πιο πιθανό να έχουν νεφρική βλάβη από ό,τι οι αντίστοιχοι μάρτυρες. Σε πρόσθετες μεγάλες μελέτες παρατήρησης με εκατομμύρια ασθενείς, οι προσαρμοσμένες αναλύσεις δεν έδειξαν καμία διαφορά στην ΟΝΒ μεταξύ των ασθενών που έλαβαν σκιαγραφικό και εκείνων που δεν έλαβαν.
Παρόλο που ασθενείς με σημαντική νεφρική νόσο δεν έχουν αξιολογηθεί σε πολλές απεικονιστικές μελέτες, τουλάχιστον μία μεγάλη μελέτη παρατήρησης σε ασθενείς που υποβλήθηκαν σε απεικόνιση με σκιαγραφικό και κατηγοριοποιήθηκαν ανάλογα με την αρχική χρόνια νεφρική νόσο (ΧΝΝ) δεν έδειξε επακόλουθες διαφορές στη συχνότητα εμφάνισης ΟΝΒ, την ανάγκη για αιμοκάθαρση ή τον 6μηνο κίνδυνο ΧΝΝ σε σύγκριση με παρόμοιους ασθενείς που δεν υποβλήθηκαν σε απεικόνιση με σκιαγραφικό. Σε δύο άλλες μικρότερες μελέτες ασθενών με ΧΝΝ σταδίου 3 που έλαβαν ενδοφλέβιο σκιαγραφικό, κανένας ασθενής δεν χρειάστηκε αιμοκάθαρση 6 μήνες μετά τη χορήγηση σκιαγραφικού. Δεν υπάρχουν διαθέσιμα αξιόπιστα δεδομένα για ασθενείς με ΧΝΝ σταδίου 4 ή 5 — αλλά ακόμη και αυτές οι μικρές μελέτες δεν έχουν δείξει βλάβη.
Με βάση αυτά τα δεδομένα, το Αμερικανικό Κολλέγιο Ακτινολογίας και το Εθνικό Ίδρυμα Νεφρού δημοσίευσαν μια δήλωση συναίνεσης το 2020, η οποία συνόψιζε τα διαθέσιμα στοιχεία και κατέληγε στο συμπέρασμα ότι ο κίνδυνος για ΟΝΒ λόγω ενδοφλέβιας χορήγησης σκιαγραφικού ήταν αμελητέος σε ασθενείς με ΧΝΝ σταδίου 3 ή καλύτερο. Παρά αυτή την οδηγία από επαγγελματικούς οργανισμούς τόσο ακτινολογίας όσο και νεφρολογίας, η πρακτική σε μεμονωμένα ιδρύματα εξακολουθεί να ποικίλλει.
Πώς, λοιπόν, θα πρέπει οι κλινικοί γιατροί να προσφέρουν ασφαλή και αποτελεσματική φροντίδα με επίκεντρο τον ασθενή; Σε ασθενείς με εκτιμώμενους ρυθμούς σπειραματικής διήθησης (eGFR) ≥30 mL/λεπτό/1,73m2, οι κλινικοί γιατροί δεν πρέπει να αποφεύγουν το ιωδιούχο ενδοφλέβιο σκιαγραφικό κατά τη διάρκεια των απεικονιστικών εξετάσεων, καθώς η συχνότητα εμφάνισης οξείας νεφρικής νόσου που προκαλείται από σκιαγραφικό είναι αμελητέα σε αυτούς τους ασθενείς. Τα δεδομένα για ασθενείς με eGFR <30 mL/λεπτό/1,73m2 (ΧΝΝ 4 ή 5) είναι περιορισμένα, αλλά οι οδηγίες των ειδικών προτείνουν μια μετρημένη προσέγγιση που περιλαμβάνει τη συζήτηση των κινδύνων και των οφελών του ιωδιούχου σκιαγραφικού και την εξέταση της αύξησης του όγκου με φυσιολογικό ορό πριν από τέτοιες μελέτες, όταν είναι εφικτό. Όταν υπάρχουν πειστικές ενδείξεις για αξονική τομογραφία με σκιαγραφικό σε αυτές τις περιπτώσεις, το πιθανό όφελος συνήθως υπερτερεί της πιθανής βλάβης.
Βιβλιογραφία
Things We Do for No Reason™: Avoiding intravenous iodinated contrast material in patients with acute kidney injury or chronic kidney disease. J Hosp Med 2025 Apr 21
McDonald RJ et al. Intravenous contrast material exposure is not an independent risk factor for dialysis or mortality. Radiology 2014 Sep 9
McDonald JS et al. Is intravenous administration of iodixanol associated with increased risk of acute kidney injury, dialysis, or mortality? A propensity score–adjusted study. Radiology 2017 Nov; 285:414.
Aycock RD et al. Acute kidney injury after computed tomography: A meta-analysis. Ann Emerg Med 2017 Aug 12
Hinson JS et al. Risk of acute kidney injury after intravenous contrast media administration. Ann Emerg Med 2017 Jan 19
Goulden R et al. Association of intravenous radiocontrast with kidney function: A regression discontinuity analysis. JAMA Intern Med 2021 Apr 5
Davenport MS et al. Use of intravenous iodinated contrast media in patients with kidney disease: Consensus statements from the American College of Radiology and the National Kidney Foundation. Radiology 2020 Mar; 294:660
