Γιατί το αλκοόλ παραμένει υποτιμημένος καρκινογόνος παράγοντας

Εισαγωγή

Το αλκοόλ αποτελεί έναν από τους πλέον καλά τεκμηριωμένους καρκινογόνους παράγοντες. Παρ’ όλα αυτά, η κοινωνική του αποδοχή, η πολιτισμική ενσωμάτωση της κατανάλωσης και τα αντικρουόμενα δημόσια μηνύματα έχουν συμβάλει σε εκτεταμένη παραπληροφόρηση. Πρόσφατη δημοσίευση στο JAMA Oncology έρχεται να επιβεβαιώσει ότι η πλειονότητα των ενηλίκων δεν γνωρίζει ή υποτιμά τον καρκινικό κίνδυνο που συνδέεται με το αλκοόλ — εύρημα με άμεσες επιπτώσεις και για την κλινική πράξη.

Τι έδειξε η νεότερη έρευνα

Σε διατομεακή μελέτη που διεξήχθη το 2024, ερευνητές ανέλυσαν τις απόψεις 6.800 ενηλίκων στις Ηνωμένες Πολιτείες σχετικά με τη σχέση αλκοόλ και καρκίνου.

Κύρια ευρήματα:

• Μόνο 37% των συμμετεχόντων πίστευαν ότι το αλκοόλ αυξάνει τον κίνδυνο καρκίνου

• 53% δήλωσαν ότι δεν είναι βέβαιοι

• 9% θεωρούσαν ότι δεν υπάρχει καμία επίδραση

• 1% πίστευαν λανθασμένα ότι το αλκοόλ μειώνει τον κίνδυνο καρκίνου

Ιδιαίτερη σημασία έχει το γεγονός ότι η πρόσφατη κατανάλωση αλκοόλ συσχετίστηκε με αυξημένες πιθανότητες άρνησης του κινδύνου, στοιχείο που υποδηλώνει γνωστική ασυμφωνία και ανάγκη στοχευμένης επικοινωνίας κινδύνου.

Το αλκοόλ ως καρκινογόνος παράγοντας: τι γνωρίζουμε σήμερα

Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας και η Διεθνής Υπηρεσία Έρευνας για τον Καρκίνο (IARC) έχουν κατατάξει το αλκοόλ στην Ομάδα 1 καρκινογόνων ουσιών, δηλαδή στην ίδια κατηγορία με τον καπνό και τον αμίαντο.

Ο καρκινογόνος μηχανισμός του αλκοόλ είναι πολυπαραγοντικός:

• Ο μεταβολισμός της αιθανόλης παράγει ακεταλδεΰδη, ουσία που προκαλεί άμεση βλάβη στο DNA

• Αυξάνει το οξειδωτικό στρες και τη φλεγμονή

• Επηρεάζει τον μεταβολισμό των οιστρογόνων

• Δρα συνεργικά με το κάπνισμα, πολλαπλασιάζοντας τον κίνδυνο

Καρκίνοι που συνδέονται αιτιολογικά με την κατανάλωση αλκοόλ

Η επιστημονική τεκμηρίωση είναι ισχυρή για τους εξής καρκίνους:

• Στοματικής κοιλότητας

• Φάρυγγα και λάρυγγα

• Οισοφάγου (ιδίως πλακώδες καρκίνωμα)

• Ήπατος (ηπατοκυτταρικό καρκίνωμα)

• Παχέος εντέρου και ορθού

• Μαστού (ακόμη και με χαμηλή–μέτρια κατανάλωση)

Σημαντικό κλινικό μήνυμα: δεν υπάρχει ασφαλές όριο κατανάλωσης αλκοόλ όσον αφορά τον καρκίνο.

Η σύγχυση στα δημόσια μηνύματα

Τον τελευταίο χρόνο παρατηρείται σύγκρουση μηνυμάτων μεταξύ επιστημονικών και κρατικών φορέων:

• Η National Academies of Sciences, Engineering, and Medicine αναφέρει πιθανή συσχέτιση μέτριας κατανάλωσης με μειωμένη συνολική θνησιμότητα

• Ο U.S. Surgeon General’s Office χαρακτηρίζει το αλκοόλ «κορυφαία αποτρέψιμη αιτία καρκίνου» και προτείνει προειδοποιητικές ετικέτες

Αυτή η ασυνέπεια συμβάλλει στη σύγχυση του κοινού και μειώνει την αποτελεσματικότητα των παρεμβάσεων πρόληψης.

Κλινικές και δημόσιες επιπτώσεις

Για τον κλινικό ιατρό, τα δεδομένα αυτά έχουν πρακτική σημασία:

• Οι ασθενείς δεν γνωρίζουν τον κίνδυνο

• Η απλή σύσταση «μέτρια κατανάλωση» είναι ανεπαρκής

• Απαιτείται σαφής, εξατομικευμένη ενημέρωση στο πλαίσιο της πρόληψης

Η μείωση της κατανάλωσης αλκοόλ αποτελεί ρεαλιστική και αποτελεσματική αντικαρκινική παρέμβαση.

Συμπέρασμα

Το αλκοόλ παραμένει ένας κοινωνικά αποδεκτός αλλά επιστημονικά αδιαμφισβήτητος καρκινογόνος παράγοντας. Τα νεότερα δεδομένα δείχνουν ότι η παραπληροφόρηση του κοινού είναι εκτεταμένη και συνδέεται άμεσα με τη συμπεριφορά κατανάλωσης. Η ευθύνη για σαφή, τεκμηριωμένη και ειλικρινή ενημέρωση ανήκει όχι μόνο στους δημόσιους φορείς, αλλά και σε εμάς τους επαγγελματίες υγείας.

Το άθρο επιμελήθηκε ο Παθολόγος Ηρακλής Αβραμόπουλος
Διευθυντής Παθολογικής Κλινικής Νοσοκομείο Υγεία
Ιατρείο: Νεαπόλεως 9 Μαρούσι 15123
Τηλ: 6944881577, 210 6867060

Βιβλιογραφία

1. Fokom Domgue J et al. Beliefs about the effect of alcohol use on cancer risk in the US adult population. JAMA Oncology. 2025.

2. World Health Organization. Alcohol and cancer – Fact sheet.

3. National Cancer Institute. Alcohol and Cancer Risk.

4. U.S. Surgeon General. Alcohol and Cancer Risk Advisory.

5. IARC Monographs on the Evaluation of Carcinogenic Risks to Humans.